το απόφθεγμα του Άγνωστου Φιλόσοφου

Ο Louis-Claude de Saint-Martin είναι ένας Γάλλος φιλόσοφος του 18ου αιώνα. Στις δημοσιεύσεις και εκδόσεις των βιβλίων του, υπέγραφε σαν "ο Άγνωστος Φιλόσοφος". Σε κάποια από αυτές του τις δημοσιεύσεις, είχε πει λοιπόν αυτό:  

"Τα ταξίδια καταστρέφουν τις προλήψεις"

Τα ταξίδια καταστρέφουν τις προλήψεις... ναι, έχει δίκιο ο Άγνωστος Φιλόσοφος. Γιατί τα ταξίδια είναι γνώση. Και η γνώση που παίρνουμε από τα ταξίδια μας, γίνεται εμπειρία.

Κρίμα να σκέφτεσαι τέτοια σοφά πράγματα Μαρτέν και να είσαι γνωστός σαν ο...Άγνωστος. Αλλά ίσως να είχες κι εσύ τους λόγους σου. Από αυτά που έχω διαβάσει για την εποχή που ζούσες, θυμάμαι ότι ήταν μια δύσκολη εποχή για να λες τις σκέψεις σου, υπήρχε πολύ δεισιδαιμονία και λογοκρισία και όλοι μας ξέρουμε πόσο επικίνδυνο είναι αυτό.

Μπορεί να μη ζούσες στον Μεσαίωνα, αλλά ξέρεις πόσο αργά αλλάζει μια κοινωνία -εδώ η γιαγιά μου ακόμα πιστεύει ό,τι πίστευαν και στον Μεσαίωνα, και να φανταστείς έχουμε μπει στον 21ο αιώνα. Ίσως η ανωνυμία ήταν το καταφύγιο σου. Ο διαφωτισμός υπήρχε μόνο σαν ιδέα στους κύκλους κάποιων ανθρωπιστών λογίων. Αλλά εσύ έτσι κι αλλιώς δε συμφωνούσες με αυτούς. Είχες ιδρύσει κάποιο θεοσοφικό σύστημα. Τέλος πάντων, δεν είναι η βιογραφία σου το θέμα μου, το να ψάχνω την προσωπική σου ζωή είναι μάλλον μια κακιά συνήθεια της δικής μου εποχής.

Πάντως η παιδεία όπως την είχε σκεφτεί ο Comenius, ένας Τσέχος δάσκαλος, άνθρωπος του πνεύματος που έζησε περίπου έναν αιώνα πριν από εσένα και 400 χρόνια πριν από εμένα, έγινε πράξη κάπου μετά τα μέσα του 20ου αιώνα. Η παιδεία λοιπόν και οι ιδέες του διαφωτισμού για ανθρωπισμό και λογική, καταφέρνουν αργά και δύσκολα να ξεπεράσουν τις ιδέες της δεισιδαιμονίας και της λογοκρισίας.
Δυστυχώς για όλους μας, αυτό συμβαίνει σε πολύ λίγες μεριές του κόσμου και κατά μειοψηφία πληθυσμιακά. Η χώρα σου είναι μια από αυτές. Και η δικιά μου ...σχεδόν, αν συγκριθεί με κάποιες άλλες. Διάφορες χώρες της Ευρώπης προσπαθούν προς αυτή τη κατεύθυνση.

Η Αυστραλία, μια πολύ μακρινή γη που την είχαν ανακαλύψει έναν αιώνα πριν γεννηθείς Ολλανδοί ταξιδευτές, προσπαθεί να εφαρμόσει ένα ανάλογο σύστημα παιδείας. Δεν ξέρω αν την έχεις ακουστά την Αυστραλία, ίσως να συζητούσες με τους φίλους σου για την καινούρια γη που είχε ανακαλυφθεί, αλλά είναι φυσικό να ήσουν λιγάκι καχύποπτος. Έτσι κι αλλιώς δεν υπήρχαν ούτε βίντεο, ούτε φωτογραφίες για να το δεις και να το πιστέψεις. (και αυτά βέβαια δε σημαίνουν πλέον κάτι για την αλήθεια)
Εδώ ο Κολόμβος νόμιζε ότι πήγε στις Ινδίες και βρέθηκε αλλού γι'αλλού. . στην Αμερική λοιπόν που βρέθηκε, έκαναν αρχικά ταξίδια διάφοροι περίεργοι άνθρωποι. Κρατούμενοι και τολμηροί κουρσάροι. Σήμερα υπάρχει εκεί η χώρα του Καναδά, που επίσης έχει ένα ανάλογο σύστημα παιδείας. Η Η.Π.Α. από την άλλη, παρόλο που σήμερα θεωρείται υπερδύναμη, έχει τα μαύρα της τα χάλια στο θέμα της παιδείας. Ο τωρινός της ηγέτης, ένας έξυπνος άνθρωπος, έχει πει:

"Να είστε σίγουροι ότι το μέλλον ανήκει στη χώρα που εκπαιδεύει καλύτερα τους πολίτες της"

Πιστεύω πώς έχει δίκιο. Εν πάση περιπτώσει σου έφερα πολλά παραδείγματα που άνθρωποι μέσα στους αιώνες έχουν ταξιδέψει για διάφορους λόγους.
Αυτό που με προβληματίζει είναι ότι όλοι αυτοί οι ταξιδευτές κάθε άλλο παρά ξέχασαν τις προλήψεις τους με τα ταξίδια. Μπροστά στον φόβο για το άγνωστο γίνονταν κατακτητές, έκλεβαν, σκότωναν κι έκαναν πολλά πράγματα που στην πατρίδα τους δεν θα τους επιτρέπονταν. Τα τόσα αντικείμενα που έχουν τα μουσεία των πλούσιων χωρών που σου ανέφερα (το πώς αυτές οι χώρες έγιναν πλούσιες είναι μια ακόμα πιο θλιβερή ιστορία...), προέρχονται από τα ταξίδια που έκαναν διάφοροι χρυσοθήρες και συλλέκτες, οι οποίοι συνήθως έκλεβαν τις χώρες που επισκέπτονταν.

Με όλα αυτά που είπα φαίνεται σαν η παιδεία να καταστρέφει τις προλήψεις τελικά και όχι τα ταξίδια από μόνα τους. Το πρόβλημα είναι ότι ακόμα και η ίδια παιδεία όπως εφαρμόζεται συνήθως, βρωμάει από προλήψεις και σάπιες ιδέες...

Συμφωνώ και διαφωνώ ταυτόχρονα με το απόφθεγμά σου. Μμμ ενδιαφέρον. Αυτή όμως δεν είναι άλλωστε και η φύση των αποφθεγμάτων; Μονοδιάστατα ή υποκειμενικά, συζήτηση να γίνεται... (όχι όπως στα χρόνια σου δηλαδή. Ελπίζω να μην διαφώνησε κανένας τσαμπουκαλεμένος ευγενής μαζί σου;)

Πρέπει να γίνει ακόμη πολλή δουλειά, πολλή και δύσκολη σκέψη φίλε μου Louis-Claude...

2 comments:

  1. Δίκαιο το συμπέρασμά σου! καθώς το ταξίδι μπορεί να αποτελέσει μέρος της μόρφωσης, μα μπορεί κανείς και να ταξιδεύει μένοντας ακίνητος.

    ReplyDelete
  2. Έτσι ακριβώς jamanfou! Ένα οποιοδήποτε ταξίδι μπορεί να ξεκινήσει με ένα βήμα ή μια συναισθησία. Μια φορά δε, τελειώνει με ένα τίποτα...

    ReplyDelete