Μαριάνα

Ταξίδι στην Ευρώπη - 2η στάση στο Άμστερνταμ

2010-08-21T05:05:00.000+03:00

Νυχτώνει και οι δρόμοι στο κέντρο του Άμστερνταμ γεμίζουν τουρίστες που γυροφέρνουν στις σηματοδοτημένες περιοχές από τα κόκκινα φανάρια. Η φωτογραφική μηχανή απαγορεύεται, όχι όμως και τα σκίτσα...

Μέσα στις βιτρίνες υπάρχουν γυναίκες όλων των ηλικιών, αλλά και άντρες που έγιναν γυναίκες. Κάποιοι τις κοιτάνε, άλλοι τις πληρώνουν, πολλοί τις θαυμάζουν, λίγοι τις προσβάλλουν.

Στο μουσείο του σεξ η είσοδος στοιχίζει μόλις 4 ευρώ. Οι πλαστικές κούκλες κάνουν την ατμόσφαιρα κιτς και ευχάριστη, όμως γενικότερα τα εκθέματα του μουσείου είναι πρωτότυπα και με ακαδημαϊκό ενδιαφέρον.

Γύρω στο 1800μ.Χ. αυτή ήταν η πόρτα σε μια καλύβα της αφρικάνικης φυλής Dogos. Τα δύο εξογκώματα παριστάνουν στήθη που συμβολικά ευλογούν τη γονιμότητα της γης.

Γυναίκες μιας άλλης εποχής φορώντας μόνο καλτσοδέτες και τακούνια κοροϊδεύουν τον φωτογραφικό φακό και μαζί τα αμέτρητα μάτια των ηδονοβλεψιών που κρύβονται πίσω από αυτόν, ξορκίζοντας ταυτόχρονα την αιδώ τους.

Venustempel - "Ο Ναός της Αφροδίτης".

Οι υπόλοιποι ναοί είναι καλυμμένοι καμιά φορά και κυριολεκτικά.

Και Ποδήλατα...

χρωματιστά

λιωμένα

παρατεταγμένα

παράνομα

έτοιμα για βουτιά

ζογκλέρ

ζευγαράκια

Όψεις

Μαγαζιά για "μάσκες"...

Στη πλατεία κάτω από το μουσείο της Madame Tussaud ένας ακροβάτης μάς διασκέδαζε παρακαλώντας ωστόσο να μην κάνουμε πολύ φασαρία. Ανέθεσε σε κάποιους θεατές να φυλάνε τσίλιες για αστυνομικούς και ανέβηκε στη ρόδα του.

"Τα βιβλιοπωλεία της στοάς". Τι μαγικό μέρος! Στο τέλος αφού διάλεξα τα τρία βιβλία που μπορούσα να αγοράσω (δεν ξεπερνούσαν τα 15 ευρώ), σηκώθηκε ο κύριος με το ροζ πουκάμισο στο βάθος και πήρε τα δυο βιβλία που ξεφύλλιζα για ώρα και δεν μπορούσα να αγοράσω... "Noone ever looked at them, they're yours" ...Νομίζω εκστασιάστηκα :)

Ένα σιδερένιο ουράνιο τόξο στον μεγάλο υπαίθριο χώρο

δίπλα από το μουσείο Van Gogh

"Τι είμαι στα μάτια των περισσότερων ανθρώπων - ένα μηδενικό, ένας εκκεντρικός, ή απλά ένας δυσάρεστος - κάποιος που δεν έχει θέση στη κοινωνία και δε θα έχει ποτέ. Κυριολεκτικά ο πιο τιποτένιος από τους τιποτένιους. Έχει καλώς - ακόμα και αν αυτή είναι η απόλυτη αλήθεια, πρέπει μια μέρα να δείξω μέσα από τα έργα μου τι έχει ένας τέτοιος εκκεντρικός, ένας τέτοιος τιποτένιος μέσα στην καρδιά του." Αυτά έγραφε το 1882 o Vincent van Gogh στον αδερφό του Theo.

Keizersgracht, ένα από τα κυριότερα κανάλια στο Άμστερνταμ.

Έργο του Mark Raven, του ολλανδού καλλιτέχνη που έχει το περίπτερο με τα έργα του λίγο πιο πέρα από το μουσείο van Gogh.

Graffiti στα ρολά κάποιου μαγαζιού

Don't worry, be sexy

...

και λίγη κοινωνική κριτική

σχεδόν 2,5 ώρες μακριά οι Βρυξέλλες από το Άμστερνταμ...

μέσα από το παράθυρο του τραίνου

Ταξίδι στην Ευρώπη -1η στάση στο Βερολίνο

2010-08-07T06:12:00.002+03:00

Ένα ταξίδι που ξεκινά στα μέσα Ιούλη από το Βερολίνο,

την πιο αγαπημένη μου μεγάλη πόλη.

Ένας άγνωστος συνταξιδιώτης μέσα στο μετρό της πόλης

6th Berlin Biennale for Contemporary Art

Το KW είναι το κεντρικό κτίριο της 6ης μπιενάλε σύγχρονης τέχνης του Βερολίνου, όπου προβλήθηκαν έργα καλλιτεχνών που είχαν μια διαλεκτική σχέση με την πραγματικότητα, είτε παρουσιάζοντας μια εναλλακτική, είτε δημιουργώντας μια φανταστική, είτε αποκαλύπτοντας άγνωστες πτυχές μιας πραγματικότητας από μακρινά μέρη (Αφρική, Ασία) και από κοντινά (γκέτο μεγαλουπόλεων, μειονότητες).

Η Kathrin Rhomberg ήταν η επιμελήτρια της έκθεσης. Αρκετά έργα από αυτά που επιλέχτηκαν ήταν επανεκτελέσεις παλιών γνωστών ιδεών όπως το λευκό δωμάτιο, μια λέξη τυπωμένη σε χαλί, υλικά οικοδομών και κενοί καμβάδες.
Οι διάφοροι χώροι όπου προβάλλονταν τα έργα διαχωρίζονταν με παραπετάσματα από κόντρα πλακέ ή βυσσινί βαριές κουρτίνες.

Mark Boulos, All that is solid melts into air, 2008, 14'22''

Έλεγε ο πολεμιστής: "Η σφαίρα δεν μπορεί να με αγγίξει. Δεν μπορεί να με σκοτώσει. Γιατί θα πέσω στο χώμα και το χώμα αυτό θα δώσει ζωή σε άλλους πολεμιστές. Θα συνεχίσουμε να ζούμε. Κατάλαβες; Έτσι μπορεί να μου επιτεθεί η σφαίρα. Δεν έχει δύναμη".

Αυτό ήταν και το έργο που με συγκίνησε. Ένα βίντεο-ντοκιμαντέρ αρκετά δημοσιογραφικό, τόσο που με έκανε να αναρωτηθώ τη σχέση του με την τέχνη. Ο καλλιτέχνης Mark Boulos παρουσίασε σε δύο μεγάλες οθόνες στημένες αντικριστά, δύο διαφορετικές πραγματικότητες γύρω από την εξόρυξη πετρελαίου της εταιρείας Shell στην Αφρική. Στη μια οθόνη άνθρωποι από το Δέλτα του Νίγηρα που έγιναν πολεμιστές για να υπερασπιστούν τη γη και τους κατοίκους της περιοχής τους και στην άλλη οθόνη άνθρωποι στο χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης που χαίρονταν, απογοητεύονταν και φώναζαν για τις μετοχές του πετρελαίου.

Tacheles

ένας εναλλακτικός καλλιτεχνικός χώρος

Λίγες φορές έχω θαυμάσει με τέτοιο τρόπο έναν χώρο και την ιδεολογία που τον δημιούργησε. Το Tacheles ήταν ένα κτιριακό συγκρότημα που θα κατεδαφιζόταν την δεκαετία του '90. Μια ομάδα καλλιτεχνών το έσωσε από τη κατεδάφιση και πλέον καλλιτέχνες από όλον τον κόσμο εκθέτουν τα έργα τους εδώ.

η είσοδος σε ένα καλλιτεχνικό εργαστήριο

η αμμώδης αυλή του Tacheles που συνεχίζει σε ένα πράσινο πάρκο

Κιγκλιδώματα στο πλάι της αυλής

Το καφέ-μπαρ Zapata στην πανέμορφη αυλή του Tacheles

και το εσωτερικό του μπαρ, άδειο λόγω υπερβολικής ζέστης

Ο εξωτερικός εκθεσιακός χώρος με τρεις από τους καλλιτέχνες

να κάθονται στον καναπέ που έχουν κατασκευάσει

Μπαίνοντας στο πενταώροφο κτίριο του Tacheles

Μπροστά στο εργαστήριο ενός καλλιτέχνη

Διάδρομος μέσα στο κτίριο με τυπώματα σε πάγκους

το κτιριακό συγκρότημα όπως φαίνεται από το πάρκο

Όψεις...

στο βάθος η βομβαρδισμένη Gedächtniskirche (εκκλησία της μνήμης)

και δίπλα ο γυάλινος πύργος της Mercedes

υπαίθρια έκθεση στην Alexanderplatz για το τείχος του Βερολίνου

4 Νοεμβρίου 1989- Η ημέρα που έπεσε το τείχος.

Στο βάθος το Fernsehturm (πύργος της τηλεόρασης),
η ψηλότερη κορυφή του Βερολίνου

ένα βερολινέζικο σπουργίτι στην άκρη του σιντριβανιού στην Alexanderplatz

Η είσοδος του ζωολογικού κήπου το βράδυ

Στο Mauerpark Flohmarkt,
ένα μεγάλο και θαυμαστό παζάρι που ανοίγει τις Κυριακές

...με πολλούς μποέμ τύπους

Δίπλα από το Flohmarkt, ένα θεατράκι όπου

μουσικοί δημιουργούσαν τους ήχους τους.

Μια γέφυρα που περνάει πάνω από τον ποταμό Spree

11 ευρώ, όλα μαζί!

Τρώγοντας στις όχθες του ποταμού καθώς βραδιάζει

κι ένας ποταμίσιος κολυμβητής!

αναχρονισμοί στους δρόμους της πόλης

Hackesche Höfe, οι οχτώ αλληλένδετες αυλές

με τα ακριβά και πολυτελή μαγαζιά

Στο Treptower Park,

ένα καταπράσινο μεγάλο πάρκο

..που το διασχίζει ο ποταμός Spree

η απέναντι όχθη είναι ένα νησί

Currywurst σε ελληνική οικογένεια απέναντι από την Gedächtniskirche

και ακριβώς δίπλα από τον μεγάλο κινηματογράφο

Πρωί στο Hauptbahnhof

Αναχωρώντας για το Άμστερνταμ με τρένο...

Αναδρομή στα οράματα μιας Ελλάδας μέσα από εικόνες

2010-05-14T18:31:00.008+03:00

Το όραμα της Μεγάλης Ιδέας, Grossi

(Εθνική Βιβλιοθήκη, Παρίσι)

Λεζάντα: "Η Ελλάς ονειρεύεται την Ευρώπη να οδηγεί μεγαλοπρεπώς τον ελληνικό λαό στο πεπρωμένο του: τον θρόνο του Βυζαντίου. Το όραμα της Μεγάλης Ιδέας ενισχύθηκε σημαντικά τη περίοδο του Όθωνος".

Ελλάδα και Μεξικό σε αναζήτηση προστάτου

(γαλλική εφημερίδα Charivari, Εθνική βιβλιοθήκη, Παρίσι)

Λεζάντα: "Αυτοί οι κύριοι δεν είναι τόσο γυναικάρεσκοι για να τους περιμένουμε έτσι, φέρεται να λέει η Ελλάδα προς το Μεξικό".

Βέβαια ...

Έλληνες ζωγράφοι που σπουδάζουν στο εξωτερικό αρχίζουν να φιλοτεχνούν πίνακες με ρομαντικοποιημένα θέματα:

Ειδύλλιο, Θεόδωρος Βρυζάκης, 1862

(λάδι σε μουσαμά, Εθνική Πινακοθήκη-Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου)

...αντιγραφές τα περισσότερα από την ευρωπαϊκή εικονοποιία:

Εικονογράφηση Δον Ζουάν

(μυθιστόρημα του Lord Byron), Richard Westall, 1820

Το ελληνικό κράτος χρησιμοποιεί αυτά τα έργα τέχνης για να συγκινήσει τις ευρωπαϊκές δυνάμεις και δεν τα καταφέρνει άσχημα:

Έρανος υπέρ των Ελλήνων, Γαλλία, 1826

(Εθνική Βιβλιοθήκη Γαλλίας, Παρίσι)

Περνάνε κάποια χρόνια και κάτι αλλάζει στην Ελλάδα:

Οικογένεια Αθηναίων, Φίλιππος Μαργαρίτης, 1855-1860

(Αλμπουμίνα, Εθνική Πινακοθήκη, Αθήνα)

"Η γενιά της επανάστασης με φουστανέλα, οι απόγονοί της με ρούχα του δυτικού συρμού. Φωτογραφική τεκμηρίωση της μαρτυρίας του Φραγκίσκου Λένορμαν για την Αθήνα του τέλους της οθωνικής περιόδου: "…είναι η πόλις των μεγάλων αντιθέσεων. Άλλοι κυκλοφορούν με φουστανέλα και βράκες, άλλοι είναι ντυμένοι με την τελευταία γαλλική μόδα, πίνουν μπύρα, καπνίζουν πούρα Αβάνας και διαβάζουν ξένες εφημερίδες".

Μετά την θέσπιση του ελληνικού κράτους το 1830, ξένοι βασιλείς, ευγενείς και διπλωμάτες μεταφέρονται στη νέα πρωτεύουσα, την Αθήνα. Τα τούρκικα λουτρά, οι βρύσες και τα βυζαντινά εκκλησάκια καταστρέφονται και η πόλη εξευρωπαΐζεται γρήγορα μέσα στην επόμενη δεκαετία. «Ά, στην Αθήνα η γραφικότητα χάθηκε πια», έλεγε εκείνον τον καιρό -το 1839- ο αυστριακός πρόξενος και παλιός της κάτοικος Gropius. Οι νοικοκυραίοι μεταφέρονται από τα λαϊκά αρχοντόσπιτα στους νεοκλασικούς οίκους όπου οι γυναίκες κυκλοφορούν άνετα φορώντας τα φαρδιά κρινολίνα τους.

«Η Αθήνα είναι η μόνη πόλη στον κόσμο», έγραφε στα 1913 ο Γουσταύος Φούζερ «όπου μερικές καταστάσεις που αλλού θα φαινόντουσαν υπερβολές μυθιστοριογράφου, δεν αγγίζουν την παραδοξολογία».

Η ευρωπαϊκή εικονοποιία όμως εμπνέεται από την ιδέα της Ελλάδας και παράγει τα δικά της οράματα:

Ελληνίδα γυναίκα, Sir Lawrence Alma-Tadema, 1869

(λάδι σε μουσαμά, ιδιωτική συλλογή)

Ελληνίδα σκλάβα, Max Nonnenbruch, π. 1870

(λάδι σε μουσαμά, δημόσια συλλογή)

Οι εύπορες ελληνίδες της πρωτεύουσας βέβαια στα μέσα του αιώνα είναι κάπως έτσι:

Προσωπογραφία κυρίας με φτερό, Γεώργιος Μαργαρίτης, π.1850

(λάδι σε μουσαμά, Εθνική Πινακοθήκη-Συλλογή Ε Κουτλίδη, Αθήνα)

Προς το τέλος του αιώνα η οριενταλιστική αισθητική φθίνει. Οι εικονογραφικές προσωποποιήσεις της Ελλάδας από τους ευρωπαίους άρχισαν να μεταμορφώνονται από όμορφες νέες γυναίκες που πόζαραν αισθησιακά σε καρικατούρες των πιο αντιερωτικών συμβόλων, όσο τα συμφέροντα συγκρούονταν και οι σχέσεις με την Ελλάδα γίνονταν όλο και πιο προβληματικές: το γκρινιάρικο παιδί, το πόδι που βρωμάει, αλλά και μια γελοιογραφική αναπαράσταση της Ελλάδας που δίνεται σαν σκλάβα με χρηματικό αντάλλαγμα.

(διαδικτυακή εταιρεία “Cartoonstock”, συλλογή “vintage cartoons”)

Στα τέλη του 19ου αιώνα οι γελοιογραφικές απεικονίσεις της Ελλάδας σε ευρωπαϊκά έντυπα πληθαίνουν καθώς οι σχέσεις Ελλάδας και Ευρώπης περνάνε κρίση.

Παραδείγματα αφροδισιακών της μπουρζουαζίας του 19ου αιώνα: (μέρος β') Kωμική κι ερωτική πορνογραφία

2010-04-15T02:16:00.008+03:00

λεπτομέρεια του έργου:
Η έκσταση της Αγίας Θηρεσίας, Gian Lorenzo Bernini, 1645-1652
(μάρμαρο, εκκλησία Santa Maria della Vittoria, Ρώμη)
Πηγή: Gombrich E.H., Το χρονικό της τέχνης, εκδ. Μορφωτικό ίδρυμα εθνικής τραπέζης, Αθήνα, 1994

Η ισπανίδα Αγία Θηρεσία (Teresa of Avila) που έζησε τον 16ο αιώνα, είχε συνδεθεί και στο παρελθόν με μια τολμηρή καλλιτεχνική δημιουργία, μια σκηνή εμπνευσμένη από το αυτοβιογραφικό της έργο στο οποίο μιλάει:

«για μια στιγμή θείας έκστασης όταν άγγελος Κυρίου διαπέρασε την καρδιά της με ένα χρυσό φλεγόμενο βέλος, γεμίζοντάς την με πόνο αλλά και με άφατη ευδαιμονία»,[1]

επιτρέποντας μετέπειτα αμφισβητήσεις της θρησκευτικής εμπειρίας που την διακατείχε, κάνοντας λόγο για μια μάλλον:

«λιμπιντική έκφραση με θρησκευτική τιάρα».[2]

Τον 19ο αιώνα ο βέλγος καλλιτέχνης και τυπογράφος Félicien Rops δημιούργησε μια σειρά εικονογραφήσεων διακωμωδώντας τον οργασμό της αγίας αλλά και άλλες πτυχές της πνευματικής ζωής. Ο F. Rops γνωρίστηκε με τον Ch. Baudelaire και εικονογράφησε μέρος των ποιημάτων του από «Τα άνθη του κακού» που λογοκρίθηκαν στη Γαλλία και εκδόθηκαν στο Βέλγιο, ενώ θαυμάζονταν από συγχρόνους του, ιδιαίτερα από εκπροσώπους των κινημάτων του Συμβολισμού και του Αισθητισμού.

Η αγία Θηρεσία, Felicien Rops
Πηγή: Joachim H.N., Felicien Rop 1833-1898, Gerd Hatje, 1999

Τα επαιτικά τάγματα, Ο φιλότεχνος καλόγερος

Ο ιερέας εξαίρει τη νέα που αποποιείται
τα υλικά αγαθά και λούσα

Ωστόσο μια από τις μεγαλύτερες πηγές του «κακού» εμφανίστηκε επίσης στις αρχές του 16ου αιώνα, όταν ένας ιταλός δούκας παρήγγειλε μια σειρά πορνογραφικών εικόνων για ιδιωτική χρήση. Μόλις τις είδε ο Pietro Aretino εμπνεύστηκε δεκαέξι πορνογραφικά σονέτα, ένα για κάθε εικόνα, κι έγινε ο εισηγητής της μοντέρνας ερωτικής λογοτεχνίας στην Ευρώπη. Έτσι, αν και οι πορνογραφικές εικονογραφήσεις καταστρέφονταν συστηματικά, επανεμφανίζονταν σε διάφορες επανεκτελέσεις χάρη στα πορνογραφικά κείμενα του Aretino που διασώζονταν:

“Let’s make love my beloved, let’s make love right away since we are all born for this. And If you adore my cock, I love your pussy, and the world wouldn’t be worth a fuck without this. And if it were decent to screw after death I would say: Let’s screw so much that we die of it, and in the beyond we’ll fuck Adam and Eve, who found death so indecent. […]”

I modi, ανώνυμος, π. 1830, Γαλλία
Πηγή: http://www.erotomane.org/

Κι ενώ το στοιχείο της λαϊκότητας δεν απέπνεε κανέναν αισθησιασμό για την μπουρζουαζία, αυτή η κοινωνική τάξη εκπλήρωσε στη λαϊκότατη «Ανατολή» τις πιο κρυφές και εκστατικές της φαντασιώσεις, κρύβοντας επιμελώς τα στοιχεία που την ενοχλούσαν από τους πίνακές της. Ο οριενταλισμός στη ζωγραφική του 19ου αιώνα χαρακτήρισε ένα σύνολο από έργα τέχνης που απεικονίζουν έναν ανύπαρκτο κόσμο, αποκύημα της φαντασίας των ρομαντικών οι οποίοι έκαναν κάποιες απλές αναγωγές:

ταύτισαν τη λαϊκότητα της Ανατολής με τον εξωτισμό και τις ιθαγενείς λευκές γυναίκες με τον ερωτισμό. Όπου η λαϊκότητα γινόταν υπερβολικά χυδαία βλεπόταν ως κωμική και όπου δεν υπήρχαν λευκές γυναίκες, εφευρίσκονταν.

Το νησί, Richter & Shenton, 1834
Πηγή: Παπασταύρος Α., Λόρδος Μπάυρον: από τα Γιάννενα στην
αθανασία, εκδ. Δωδώνη/Οδυσσέας, Αθήνα, 2006

Ο γλυκερός άντρας και η ημίγυμνη χαρωπή γυναίκα που πέφτει στην αγκαλιά του, είναι από την εικονογράφηση του έργου του Μπάιρον

«Το νησί», μια ιστορία με «…εξωτικά νησιά, όμορφες κοπέλες της Ταϊτής και σκληρούς ναυτικούς».

Παρακάτω ο G. Flaubert περιγράφει έκτροπες σκηνές από την Ανατολή που διασκέδαζαν τους αναγνώστες του:

«Για να διασκεδάσει το πλήθος, ο γελωτοποιός του Μωχάμεντ Άλι πήρε μια γυναίκα στο παζάρι του Καΐρου μια μέρα, την έβαλε πάνω στον πάγκο ενός καταστήματος και έσμιξε μαζί της δημόσια ενώ ο μαγαζάτορας κάπνιζε ατάραχος την πίπα του.

Στο δρόμο από το Κάιρο προς τη Σούμπρα αρκετό καιρό πριν, ένας νεαρός άνδρας αφέθηκε να σοδομηθεί από έναν μεγάλο πίθηκο όπως στην παραπάνω ιστορία, για να τραβήξει το ενδιαφέρον και για να κάνει τους ανθρώπους να γελάσουν.

Ένας ασκητής πέθανε κάποτε -ένας ηλίθιος- που για καιρό τον θεωρούσαν άγιο. Όλες οι μουσουλμάνες γυναίκες έρχονταν να τον δουν και τον αυνάνιζαν -στο τέλος πέθανε από εξάντληση- από το πρωί ως τη νύχτα μια ασταμάτητη εκσπερμάτωση».[3]

Le Brenn et sa part de butin, Paul Jamin, 1893

(λάδι σε μουσαμά, ιδιωτική συλλογή)

Πηγή: http://www.artcyclopedia.com

Νέες λευκές γυναίκες που βρίσκονται αιχμαλωτισμένες και γυμνές μέσα σε έναν πολυτελή σκηνικό διάκοσμο αποτελούν τα λάφυρα της μάχης.

[1] Gombrich E.H., Το χρονικό της τέχνης, εκδ. Μορφωτικό ίδρυμα εθνικής τραπέζης, Αθήνα, 1994, σ.438
[2] Αριστηνός Γ., «Ο οργασμός της Αγίας Θηρεσίας», Ελευθεροτυπία στήλη «Τέχνες», 2 - 27/09/2008
[3] Said E., Οριενταλισμός, Νεφέλη, Αθήνα, 1996, σ.129

Παραδείγματα αφροδισιακών της μπουρζουαζίας του 19ου αιώνα: (μέρος α') Βαμπιρισμός και βυρωνισμός στη λογοτεχνία και τη ζωγραφική

2010-03-15T17:27:00.008+02:00

John Polidori, F.G. Gainsford, π.1816

(λάδι σε μουσαμά, National Portrait Gallery, London)

Ο John Polidori [1795-1821] εμπνευσμένος από τον ρομαντικό ποιητή Lord Byron τον οποίο ακολούθησε στο ταξίδι του το 1816 σαν προσωπικός του γιατρός, συγγράφει την πρώτη ιστορία βαμπιρικής λογοτεχνίας στην Αγγλία το 1819, «The vampyre, a tale», η οποία απέκτησε γρήγορα μεγάλη φήμη, επιτυχία και μιμητές.

Ο ερωτισμός είναι έντονος αλλά συγκαλυμμένος. Κάτω από τα πουριτανικά ιδανικά της αγγλικής κοινωνίας, η απλή περιγραφή μιας συνάντησης και συνομιλίας ενός άντρα και μιας γυναίκας γίνεται εύκολα φορέας αισθησιασμού που εξάπτει σεξουαλικά τους μπουρζουάδες αναγνώστες του.

Πλοκή: Η δράση εκτυλίσσεται στην Αθήνα, όπου ο Aubrey που είναι ο ήρωας του μυθιστορήματος, ερωτεύεται την ελληνίδα κόρη Ianthe. Αυτή του διηγείται κάποιες ιστορίες με βαμπίρ αλλά αφού καταφθάνει στην Αθήνα ο Lord Ruvthen, η Ianthe βρίσκει τραγικό θάνατο. O Aubrey δε συνδέει την άφιξη του φίλου του με τον θάνατο της αγαπημένης του και συνεχίζουν μαζί το ταξίδι τους. Στη διαδρομή δέχονται επίθεση ληστών και ο Ruvthen πεθαίνει, αλλά βάζει τον Aubrey να υποσχεθεί ότι δε θα μιλήσει σε κανέναν για τον θάνατό του. Ο Aubrey επιστρέφει στο Λονδίνο, όπου μετά από κάποιο καιρό εμφανίζεται ζωντανός ο Lord Ruvthen και αρχίζει να φλερτάρει την αδερφή του Aubrey. Ο ετοιμοθάνατος Aubrey γράφει στην αδερφή του ένα γράμμα στο οποίο την πληροφορεί για τη σκοτεινή ύπαρξη του Ruvthen. Το γράμμα δεν καταφθάνει, ο Aubrey πεθαίνει και η αδερφή του παντρεύεται τον Lord Ruvthen. Την νύχτα του γάμου ο Ruvthen την σκοτώνει και δραπετεύει.

Εικονογράφηση 19ου αιώνα, Ο Vlad Dracula στην θεατρική σκηνή του Λονδίνου

«Ο δράκουλας προσπαθεί να κατακτήσει το γυναικείο σώμα για να ικανοποιήσει την καθολική αντρική ανάγκη ερωτικής επιθυμίας και ηδονισμού.»[1]

Εικονογράφηση 19ου αιώνα, γυναίκα βαμπίρ πάνω από ακινητοποιημένο άντρα

Στο βιβλίο του Elementary structures of kinship, o Levi-Strauss [1908-2009] γράφει: «Οι γυναίκες είναι το πολυτιμότερο αντικείμενο -par excellence- τόσο από βιολογικής όσο και από κοινωνικής πλευράς.[…] Είναι πολύτιμες ως αντικείμενα προσωπικής ερωτικής επιθυμίας και γι’ αυτό ερεθίζουν τα σεξουαλικά και εξουσιαστικά αντρικά ένστικτα.»[2]

Η «καταραμένη» φύση των βυρωνικών ηρώων οδηγεί το νεαρό Aubrey στο θάνατο, όπως και τον ίδιο τον συγγραφέα του μυθιστορήματος J. Polidori σε ηλικία 26 ετών. Ο Lord Byron που για καιρό θεωρούνταν ο συγγραφέας του μυθιστορήματος πεθαίνει 36 ετών. Ο Γ. Πιτζαμάνος που φιλοτέχνησε το βυρωνικό του πορτρέτο σε ηλικία 33 ετών πεθαίνει 5 χρόνια αργότερα.

Αυτοπροσωπογραφία, Γεράσιμος Πιτζαμάνος, 1820

(λάδι σε χαρτί, Εθνικό Ιστορικό Μουσείο, Αθήνα)

Ο Γεράσιμος Πιτζαμάνος [1787-1825] (πολυταξιδεμένος επτανησιώτης ζωγράφος, μελετητής, αρχιτέκτονας της ρώσικης αυλής) συγχρονίστηκε με το ευρωπαϊκό ρομαντικό ρεύμα και ενσάρκωσε πειστικά τον βυρωνικό ήρωα, ένα από τα δημοφιλέστερα αντρικά πρότυπα του ρομαντισμού, μαζί με πολλές ιδιότητες που τον καθιστούν ερωτικό -μορφωμένος, γοητευτικός, χαρισματικός και μυστηριώδης. Η ωραία εμφάνιση του, το έντονο βλέμμα του και η τεχνοτροπία που χρησιμοποίησε (γρήγορη σχεδίαση, ρευστά χρώματα πάνω σε χαρτί, παλμώδης ζωγραφική υφή) μεταφέρουν κάποια από τα χαρακτηριστικά του ρομαντισμού, μαζί και αυτά του λυρισμού και της αισθησιακότητας.

Ωστόσο ο βυρωνισμός και ο ρομαντισμός κάτω από το πέπλο του ερωτισμού, είναι ευρωπαϊκοί αισθητικοί ιδεότυποι που οι έλληνες καλλιτέχνες δε θα χρησιμοποιήσουν. Μπορεί ο Εμμανουήλ Ροΐδης [1836-1904] να είχε χαρακτηρίσει τον ελληνικό 19ο αιώνα «βυρωνίζων» και ο Κωστής Παλαμάς [1859-1943] «βυρωνομανή»[3],στη ζωγραφική όμως που παράγεται μέσα στην ελληνική επικράτεια δεν θα υπάρξει η αντανάκλαση αυτού του πνεύματος όπως συμβαίνει στη λογοτεχνία με τη Πρώτη Αθηναϊκή Σχολή.
Η αυτοπροσωπογραφία του Γ. Πιτζαμάνου είναι μάλλον το μοναδικό ελληνικό ανδρικό πορτρέτο ζωγραφισμένο από έλληνα καλλιτέχνη που είναι γοητευτικό και σύγχρονο με το ευρωπαϊκό ρομαντικό ρεύμα.

Το βυρωνικό πορτρέτο του Γ. Πιτζαμάνου θα μπορούσε να ανταγωνιστεί σε γοητεία ο φρεσκοξυρισμένος και καλοχτενισμένος έλληνας αγωνιστής του Θ. Βρυζάκη, ο οποίος αν και έχει εξευρωπαϊσμένα χαρακτηριστικά (αμούστακος, περιποιημένος) δεν ενσαρκώνει τον εγωπαθή βυρωνικό ρομαντισμό, αλλά περισσότερο ένα εθνικό πρότυπο έλληνα αγωνιστή πρωτίστως ακαδημαϊκό.

Προσωπογραφία αγωνιστή, Θεόδωρος Βρυζάκης, 1838

(λάδι σε καμβά, Εθν. Πινακοθήκη-Μουσείο Αλ. Σούτζου, Αθήνα)

________________
[1] Elizabeth Signorotti (1996) , «Repossessing the Body: Transgressive Desire in "Carmilla" and Dracula», Criticism, Vol. 38
[2]Claude Levi-Strauss, The Elementary Structures of Kinship, Alden Press, 1970, London (first published 1949, France), p. 481, 496
[3]Τα Νέα (23-3-1997), Βλαβιανός Χ. «Λόρδος Μπάιρον: Δεν θέλω να κακολογήσω τους Έλληνες», (στήλη Βιβλιοδρόμιο-Ιδέες)

Το γλυπτό της γυμνής ελληνίδας σκλάβας και η οξύτατη πολιτική κριτική που προκάλεσε

2010-02-10T01:02:00.005+02:00

Το 1844 ο Αμερικανός Hiram Powers φιλοτέχνησε σε νεοκλασικό ύφος την «ελληνίδα σκλάβα», ένα μαρμάρινο γλυπτό με το οποίο τέθηκε ρομαντικοποιημένα ένα κοινότοπο θέμα των οριενταλιστών, η αιχμάλωτη γυναίκα. Ωστόσο, αυτό που έκανε περισσότερη αίσθηση δεν ήταν το έργο, αλλά ο πρόλογος που είχε ετοιμάσει γι’ αυτό ο ίδιος ο Powers με τον οποίο συνδύασε στο γλυπτό του νεοκλασικά, ρομαντικά και οριενταλιστικά στοιχεία:

«Η σκλάβα πιάστηκε αιχμάλωτη από τους Τούρκους σε κάποιο ελληνικό νησί τον καιρό της Ελληνικής Επανάστασης, η ιστορία είναι γνωστή σε όλους μας. Ο πατέρας και η μητέρας της όπως και όλοι οι συγγενείς της έχουν θανατωθεί από τους εχθρούς και μόνο αυτή διασώθηκε σαν θησαυρός υπερβολικά πολύτιμος για να πεταχτεί. Τώρα βρίσκεται περικυκλωμένη από βαρβάρους […] και εκτεθειμένη στα βλέμματα του κόσμου που απεχθάνεται. Περιμένει τη μοίρα της με έντονη ανησυχία η οποία κατευνάζεται όμως από την εμπιστοσύνη της ότι θα λάβει βοήθεια από τον Θεό. Συγκεντρώστε όλες αυτές τις οδύνες μαζί και προσθέστε το κουράγιο και την εγκαρτέρηση ενός χριστιανού και δε θα μείνει πουθενά χώρος για ντροπή».[1]

(λεπτομέρεια στην οποία διακρίνεται ο σταυρός

που δηλώνει την χριστιανική πίστη της σκλάβας)

Απαντώντας στη σκανδαλολογία που προκάλεσε το γυμνό την πρώτη φορά που εκτέθηκε στο πουριτανικό αμερικάνικο κοινό, κατάφερε να ικανοποιήσει τόσο τους θρησκευόμενους που πήγαιναν με την ενθάρρυνση της εκκλησίας να το δουν, όσο και αυτούς που διεγείρονταν με την θέα του γυμνού γυναικείου σώματος.

Ο Powers είχε δηλώσει ότι «η ελληνίδα σκλάβα είναι η προσωποποίηση όλων των υποδουλωμένων ελληνίδων».[2]

Αυτή η οπτική είχε γοητεύσει πολλές γυναίκες που είδαν στο γλυπτό αυτό ένα σύμβολο για την διακήρυξη των δικαιωμάτων και της κοινωνικής τους χειραφέτησης. Περήφανοι για το έργο τέχνης που συγκέντρωνε τόσες αρετές, οι αμερικάνοι διάλεξαν την ελληνίδα σκλάβα σαν το κύριο έκθεμα του περιπτέρου τους, στη πρώτη παγκόσμια έκθεση στο Crystal Palace του Λονδίνου το 1851.

Στην πρώτη παγκόσμια έκθεση στο Crystal Palace του Λονδίνου

Στην Ευρώπη όμως το έργο δεν είχε την υποδοχή που ήλπιζαν οι αμερικανοί. Ενοχλημένοι από την ελληνίδα σκλάβα που υποτίθεται ότι αντιπροσώπευε την Αμερικάνικη χριστιανική ηθική, το περιοδικό Punch θέλησε να θυμίσει ότι η Αμερική ήταν ακόμα ένα κράτος που η δουλεία συνέχιζε νόμιμα εις βάρος των νέγρων, φέρνοντας σαν αντιπαραβολή το σκίτσο “The Virginian slave”.

Σκίτσο από το Περιοδικό Punch

Μετά από αυτή τη δημοσίευση οι υπέρμαχοι της κατάργησης της δουλείας άρχισαν να διαδηλώνουν μπροστά από το αμερικανικό γλυπτό. Ο πρώτος από αυτούς, ένας μαύρος ακτιβιστής ξεκίνησε την διαδήλωσή του αναγγέλλοντας ότι:

«ως αμερικανός σκλάβος πρόσφυγας βάζω αυτή την σκλάβα της Βιρτζίνια δίπλα από την σκλάβα της Ελλάδας σαν την πιο ταιριαστή της παρέα».[3]

Μετά από αυτά τα γεγονότα οι αμερικανοί αποφάσισαν να καθαιρέσουν το έργο για το οποίο ήταν τόσο περήφανοι. Η εξιδανικευμένη προσωποποίηση της γυναικείας ελληνικής σκλαβιάς έγινε έτσι η αφορμή για μια οξύτατη πολιτική κριτική πέρα από τον Ατλαντικό, αλλά και για τη δημιουργία μιας από τις πρώτες ερωτικού περιεχομένου επιχρωματισμένες νταγκεροτυπίες.

Νταγκεροτυπία επιχρωματισμένη, 1847

Ο απόηχος όλων αυτών των ευρωπαϊκών φαντασιώσεων για την δημόσια διακόρευση σεμνών γυναικών φτάνει ενισχυμένος στο τέλος του αιώνα με μια σειρά έκδηλης ερωτικής εικονοποιίας συνυφασμένης με οριενταλιστικά και συμβολικά στοιχεία. Εκεί εμφανίζεται πάλι η ελληνίδα σκλάβα, αυτή τη φορά καθισμένη ολόγυμνη στο έδαφος ανάμεσα στο πλήθος με μια ξύλινη πινακίδα περασμένη στο λαιμό που γράφει το όνομά της, «Ρόδον».

Jose Jimenez Aranda, slave girl, 1897

[1] Uncle Tom's Cabin & American Culture, Powers' "Greek Slave", University of Virginia (προσπέλαση 31-1-2010) http://www.iath.virginia.edu/utc/sentimnt/grslvhp.html

[2] Crane S. E., White Silence: Greenough, Powers, and Crawford: American Sculptors in Nineteenth Century Italy, p.203

[3] Glowacka D. - Boos S. (ed.), Between Ethics and Aesthetics: Crossing the Boundaries, p.134

Όταν ήρθε ο άσπρος λύκος... η κ.Ευφροσύνη διηγείται

2010-01-02T21:08:00.004+02:00

Η κυρία Ευφροσύνη Πάκου τη δεκαετία του '60.

Εμείς την συναντήσαμε το φθινόπωρο του 2009 στο χωριό Πολύδωρο Ιωαννίνων μαζί με τον άντρα της τον κ. Δημήτρη.

Η κ. Φρόσω λατρεύει τα παιδιά. Σε όλες τις φωτογραφίες της είναι μαζί με παιδιά. Όμως δε μπόρεσε να κάνει δικά της.

Παρ' όλα αυτά μεγάλωσε όλα της τα ανίψια και υιοθέτησε ένα από τα παιδιά της αδερφής της.

Εδώ είναι στον γάμο της. Δε φορά νυφικό γιατί η μητέρα της είχε σκοτωθεί πρόσφατα πέφτοντας από το μουλάρι τους.

Προς μεγάλη μου έκπληξη όταν άρχισε να μου περιγράφει πόσο όμορφο ήταν το σκούρο μπλε φόρεμά με τα κεντημένα ασημί λουλούδια που φορούσε στον γάμο της, μου ανέφερε το όνομα της ράφτρας που της το είχε φτιάξει: ήταν η Κατερίνα Ζήκου, η αρχιράφτρα της Ζαγόρτσας από την οποία και η ίδια έμαθε να ράβει κάλτσες.

Σήμερα η κ.Φρόσω είναι 86 χρονών. Υπέροχη, με πολύ χιούμορ και πολύ φιλόξενη. Μας έφτιαξε αβγά από τις κοτούλες και ντομάτες με κρεμμύδια από τον κήπο. Μου έδωσε επίσης πολλά ρόδια και σταφύλια για να πάρω μαζί...

Η γιαγιά Φρόσω και ο παππούς Δημήτρης διηγούνται συμπληρώνοντας ο ένας τον άλλον, για τον λύκο και την αλεπού. Η περιγραφή είναι πολύ ζωντανή:

Τον καιρό που γινόταν ο πόλεμος της Γιουγκοσλαβίας, πολλά ζώα έφυγαν από εκεί και εγκαταστάθηκαν σε πιο νότιες περιοχές. Συνηθισμένοι στον καφέ σκούρο λύκο, ο άσπρος λύκος που έφτασε τότε στην Ήπειρο φάνηκε τόσο περίεργος στους αγρότες, που τον θυμούνται και τον αναφέρουν μέχρι σήμερα.

Στη συνέχεια η κ. Φρόσω διηγείται μια ιστορία για το πώς έφτιαχναν κάρβουνα και τα πουλούσαν στους γύφτους στα Γιάννενα, κρυφά από την Αστυνομία:

Εδώ οι άνθρωποι κοιτάζουν τον ουρανό και μυρίζουν τον αέρα όχι για κουβέντα (όπως εξιστόρησε η γιαγιά Ρωξάνη), ούτε για να δουν τον χρόνο (όπως διηγήθηκε η κ.Αθηνά), αλλά για να καταδώσουν.

Η αρχιράφτρα της Ζαγόρτσας

2009-12-09T04:14:00.005+02:00

Δεκαετία του '50 στο πανηγύρι της Ζαγόρτσας Ιωαννίνων η Κατερίνα Ζήκου, πρώτη στη σειρά μαζί με τις φίλες της. Έχει ράψει τα ρούχα και τις κάλτσες τις δικές της καθώς και των τριών κοπελιών που έχουν φορέματα στο ίδιο σχέδιο πατρόν. Η Κατερίνα έγινε η αρχιράφτρα της περιοχής.

Αυτοί εδώ είναι οι νέοι άντρες της Ζαγόρτσας, τους οποίους η Κατερίνα δεν είχε και σε μεγάλη εκτίμηση. Δεν παντρεύτηκε τελικά. Μου εκμυστηρεύτηκε το "γιατί" κάποια στιγμή: επειδή οι άντρες, λέει, βρομίζουν το σπίτι και οι γυναίκες κουράζονται να το καθαρίζουν.

Η κ. Κατερίνα ήταν πολύ φιλόξενη, εδώ μας ετοιμάζει πραγματικά πολλές τηγανίτες. Αφηγήθηκε με χιούμορ και θεατρικότητα την ζωή και τις σκέψεις της. Νομίζω είναι η καλύτερη αφηγήτρια που έχω ακούσει ποτέ μου...

Δυστυχώς λίγο καιρό πριν την ξαναεπισκεφτώ έχασε την μνήμη της... Δεν ήθελα να την ρωτήσω τίποτα, έπρεπε να την καθησυχάσω. Πολλές φορές, ξανά και ξανά, ότι είναι στο γηροκομείο πλέον και ότι δεν θα μπουν σκυλιά να την φάνε και ότι οι άγνωστοι άνθρωποι που βλέπει δεν είναι κλέφτες.

Εδώ έχω ένα μικρό κείμενο για την Αρχιράφτρα του Πολύγυρου από τον Ιούλιο. Δε πρόλαβα να καταγράψω τις ιστορίες της μνήμης της παρά μόνο γραπτά.

Αντ' αυτού ο αδερφός της και η γυναίκα του, ο Τάσος και η Ρωξάνη, 76 και 74 χρονών αντίστοιχα, μίλησαν για την παρατήρηση του φεγγαριού που γινόταν για να δουν "πότε ήταν καιρός για κουβέντες".

Όποτε έβγαινε το φεγγάρι, έβγαινε κι ο κόσμος έξω, οι γυναίκες συζητούσαν στα πεζούλια. Τα πανηγύρια και η διασκέδαση που σήμερα έχουν συνδεθεί με τη νύχτα, γίνονταν μέρα λόγω έλλειψης ηλεκτρικού ρεύματος. Επίσης δεν υπήρχαν ακόμα οι βρύσες με νερό...

Υ.Γ.1 Έχει ενδιαφέρον ο τρόπος που αλληλοσυμπληρώνουν τα λόγια τους :)

Η σύνδεση του νερού με το "βράδυ" μου προκάλεσε αρχικά περιέργεια, αλλά κατανόησα τελικά ότι για τους ανθρώπους που έζησαν εκείνα τα χρόνια στην ύπαιθρο είναι δύο έννοιες βαθιά συνδεδεμένες.

Υ.Γ.2 Όταν αποχαίρετησα την κυρία Κατερίνα στο γηροκομείο αφού με χαιρέτησε εγκάρδια είπε φωναχτά από το κρεβάτι της: "χαιρετίσματα ακόμα και σε αυτούς που δε ρωτάνε"...

Η γιαγιά Αθηνά από την Ήπειρο διηγείται... (video)

2009-11-30T03:05:00.004+02:00

Δεύτερη στη κάτω σειρά είναι η Αθηνά Κλείτσα από την Λιγοψά Ιωαννίνων. Δούλευε στα χωράφια από 8 χρονών. Το 1957 παντρεύτηκε και πήγε στη Γερμανία για 10 χρόνια.

Ο άντρας της Ηλίας, πέθανε πριν δύο χρόνια και τώρα ζει μόνη της στο χωριό, είναι 76 χρονών

H κ.Αθηνά ήταν απίστευτα φιλόξενη, μας έφτιαξε γλύκό ραβανί και μας το έβαλε σε μια λεκάνη για να το πάρουμε μαζί μας στα Γιάννενα.

Η κ.Αθηνά μίλησε για τον ουρανό, για να προσθέσει αμέσως μετά

...το νερό.

Η κ.Αθηνά δε γνωρίζει τη φωτορύπανση που κάνει τα αστέρια να φαίνονται λιγότερο λαμπερά- γι' αυτήν τα αστέρια απλά σταμάτησαν να υπάρχουν. Περιέγραψε τα αστέρια σαν τετράγωνα γιατί η έντονη λάμψη τους τής έδινε την εντύπωση ότι τα αστέρια έχουν γωνίες.

Αφού την ρωτάω για τον ουρανό συνεχίζει σχεδόν φυσικά την εξιστόρησή της και περνάει κι αυτή όπως και άλλες γιαγιάδες, στο νερό. Ο λόγος είναι ότι το φως και το νερό ήρθαν σχεδόν ταυτόχρονα στα ηπειρωτικά αυτά χωριά μετά τη δεκαετία του '70 με αποτέλεσμα να συνδέονται συνειρμικά στη μνήμη όσων έζησαν αυτή τη μεγάλη αλλαγή.

Και πώς μετρούσαν τον χρόνο;

Ο ήλιος μετρούσε τον χρόνο της δουλειάς τους. Μόνο όταν αυτός βασίλευε τελείωνε η δουλειά στο χωράφι. Τα ρολόγια ήταν πολυτέλεια και όχι αναγκαιότητα. Η κατανομή του χρόνου και ο τρόπος που τον αντιλαμβάνονταν ήταν πολύ διαφορετικός από τον δικό μας σήμερα.

"Προφορικές ιστορίες από την Ήπειρο των μέσων του 20ου αιώνα"
copyright: Μαριάνα Ζ.

Στην λίμνη Ορεστιάδα

2009-11-25T01:58:00.003+02:00

Βρεθήκαμε στην Καστοριά μέσα Νοεμβρίου

Η πόλη είναι χτισμένη αμφιθεατρικά πάνω στους λόφους της χερσονήσου που εισχωρεί στη λίμνη της Ορεστιάδας.

Δυτική Μακεδονία

Καθώς επιδιορθώνει την βάρκα του, ένας ψαράς στα γλυκά νερά της Ορεστιάδας

Η μια πλευρά της λίμνης συγκεντρώνει τον κόσμο. Μαζί με τον κόσμο, έρχονται και τα πουλιά που ζούνε στην λίμνη, κοντά στους ανθρώπους για να φάνε τα ψίχουλά τους.

Εκεί στον μόλο, το μεσημέρι, κάποιοι μοναχικοί ηλικιωμένοι κοιτούν μόνο τη λίμνη και τους περαστικούς. Και αν τους το ζητήσεις μιλάνε και λένε τις δικές τους ιστορίες...

Κάποτε η λίμνη έφτανε και τα 15 μέτρα βάθος, εδώ που κάθομαι δεν υπήρχε τίποτα παρά νερό. Όταν εγώ ήμουν μικρός. Σήμερα έχει φτάσει στα 8 μέτρα. Και ρυπαίνεται από τις γύρω περιοχές, όχι από την πόλη, αυτή έχει αποχετευτικό σύστημα. Τα πουλιά καταγράφονται από τον σύλλογο "φίλοι του περιβάλλοντος", τα προστατεύουν από το κυνήγι. Αλλά εγώ λέω κάποιος πάλι την κάνει την ατιμιά, πώς γίνεται τόσα χρόνια μόνο 20 κύκνοι ... δε γεννάνε; Που πάνε;

έτσι όπως ήταν μέσα στην ησυχία του, δε θέλησα να τον ενοχλήσω έστω και αν δεν τον ενοχλούσα

Ήσυχη, ηλιόλουστη και κρύα η πόλη αυτό το μεσημέρι Παρασκευής.

κατάληψη στην βάρκα, οι γλάροι

Εκεί που σταματήσαμε, ήταν ένα νόστιμο εστιατόριο. Ορεκτικό τυρί φέτα ψημένη με σως φρούτα του δάσους. Σαλάτα με μήλο, μαρούλι και σάλτσα από μέλι με κρέμα. Τάπας μοσχαρίσιο φιλέτο μανιτάρια και ρύζι, χοιρινό φιλέτο σβησμένο με μπράντυ. Τα τάπας είναι πιάτα με μικρότερη μερίδα, έρχονται από την Ισπανία. Στην Καστοριά ήρθαν από την Ισπανίδα γυναίκα του ιδιοκτήτη. Τι νόστιμα και όμορφα!

Και ανηφορίζοντας στην οδό Παπαρέσκα καθώς ο ήλιος πέφτει νωρίς το απόγευμα, έτσι όπως φαίνεται η πόλη από ψηλά.

μι, φα, σολ, λα

Έβαψε με λευκές κηλίδες τη σκουριά στη λαμαρίνα του αυτοκινήτου του, αλλά εμένα μου έστησε το σκηνικό μιας παραμυθένιας σκηνής, μόνο για όσο κράτησε αυτή η φωτογραφία, 1/4 του δευτερολέπτου.

Λένε ότι η Καστοριά πήρε το όνομά της από τον Κάστορα, παιδί του Δία. Αλλά επίσης λένε ότι πήρε το όνομά της από τους κάστορες, παιδιά της φύσης που τους άρεσε να ζουν εκεί. Πολλά είναι τα μαγαζιά που πουλάνε γούνες και δέρμα από μικρά και μεγάλα παιδιά της φύσης. Αλεπούδες, αρκούδες, κουνέλια και κάστορες.

σαν σκύλος και γάτα,
ντυμένα με το δέρμα κάποιου άλλου ζώου,
με περίοπτο καπέλο ενός λόρδου το ένα,
ευπρεπώς ποζάρουν κάτω από τα φώτα της παράταιρης βιτρίνας,
κάθε βράδυ που περνώ.

Στον μόλο δίπλα από την παλιά πόλη

γαλάζια βάρκα μέσα στα πράσινα νερά

φωτογραφίζω πουλιά-πειρατές

εστιατόριο σαν φάντασμα

Και μέσα στην παλιά πόλη της Καστοριάς. Στα μονοπάτια της είδα μεγάλα αρχοντικά και μεταβυζαντινές εκκλησίες

Η Καστοριά φημίζεται για τα φασόλια της.

πέντε ευρώ το κιλό, αλλά είναι πρώτη ποιότητα, λέει ο πωλητής.
Παρακάτω μια πωλήτρια φωνάζει 10 ευρώ τρία κιλά φασόλια

Ο γύρος της χερσονήσου είναι ποιητικός. 10 χιλιόμετρα ίσως.

στο ναό της Παναγίας Μαυριώτισσας

Οι τοιχογραφίες του ναού της Παναγίας Μαυριώτισσας με στοίχειωσαν. Ζωγραφισμένες στον τοίχο του ναού μορφές αγίων. Πριν αιώνες τα μάτια τους έγιναν άδειες κόχγες που τρύπησαν τον τοίχο, από το χέρι των αλλόπιστων κατακτητών. Μα τι θλίψη γέμισαν αυτοί οι βασανιστές των χρωμάτων και των θαυμάτων, αυτούς που τα αγαπούσαν όλα αυτά. Αλλά μήπως και ήξεραν κι οι ίδιοι ότι δίνουν μορφή στην μισαλλοδοξία και στον σοβινισμό; Έτσι νόμιζαν ότι κάνουν το σωστό. Πίστη και αφοσίωση στον δικό τους Θεό.

και όμως, πρώτη φορά νιώθω τόσο έντονα τα μάτια εκεί που δεν υπάρχουν

λίγο παραπέρα οι ψαράδες

λίγο πιο πέρα οι πελεκάνοι

ο συγκεντρωμένος άσπρος γάτος

ένα παγόνι στον μικρό ζωολογικό κήπο δίπλα από τον Προφήτη Ηλία

----------------------------------------------------------

Χορταστικά, νόστιμα και φθηνά στην μεριά των "ψαράδικων" της λίμνης ήταν η ψαροταβέρνα που σέρβιρε κρέας, ο Φάρος.

Το βράδυ θεραπεία με ...ούζο. Από την κοσμική μεριά της λίμνης

blue note - η live rock σκηνή της πόλης, μια πολύ ευχάριστη έκπληξη. Γεμάτο κόσμο με πολύ ωραία ατμόσφαιρα.
Οι μουσικοί ήταν παράδειγμα δουλειάς και απόλαυσης

=====================================================

Δισπηλιό

Λιμναίος προϊστορικός οικισμός

Πριν περίπου 7.500 χιλιάδες χρόνια μια κοινότητα ανθρώπων ζούσε στο μέρος που αργότερα θα ονομαστεί Δισπηλιό, λίγα χιλιόμετρα έξω από την πόλη της Καστοριάς.

Πάνω σε πασσάλους βυθισμένους μέσα στα νερά της λίμνης, αυτοί οι άνθρωποι είχαν κατασκευάσει σπίτια από ξύλο και πηλό. Χιλιάδες χρόνια αργότερα ο καθηγητής αρχαιολογίας Α. Κεραμόπουλος βρήκε τα ίχνη αυτού του λιμναίου πολιτισμού.

Ήταν το 1932 όταν μετά από έναν ξηρό χειμώνα τα νερά της λίμνης υποχώρησαν και αποκαλύφθηκε στα μάτια του μυημένου επιστήμονα ένας από τους παλαιότερους και σημαντικότερους νεολιθικούς οικισμούς της Ευρώπης

Την δεκαετία του 1990 άρχισαν οι ανασκαφές από ομάδες φοιτητών και ειδικών υπό την επίβλεψη του Γ. Χουρμουζιάδη, καθηγητή προϊστορικής αρχαιολογίας που έφερε στο φως τα ευρήματα αυτού του πολιτισμού. Στη συνέχεια με πολλή δουλειά και μελέτη κασκευάστηκε η προσομοίωση του λιμναίου οικισμού συναρμολογημένη πάνω σε πραγματικά ευρήματα της περιοχής και διακοσμημένη με υλικά που βρέθηκαν στις ανασκαφές.

είσοδος στον λιμναίο οικισμό Δισπηλιού. φοιτητικό εισιτήριο 3 ευρώ

στην ξύλινη γέφυρα που οδηγεί πάνω από την λίμνη

κατασκευασμένες από ξύλινες δοκούς οι οικίες,

καλυμμένες με πλεγμένα κλαδιά και καλάμια στη σκεπή

και επενδυμένη με πηλό η τοιχοποιία.
Ένα σκελετωμένο κρανίο ζώου διακοσμεί την είσοδο της οικίας

Στο εσωτερικό των σπιτιών αυτών:

Δοχεία και σκεύη για καθημερινή χρήση

κρεμασμένα στο σκοινί βότανα και μυρωδικά

τσεκούρια και κυνηγετικά όπλα μαζί με δοχεία

Κι εκεί θαμμένη μέσα στη λάσπη της λίμνης βρέθηκε αυτή η ξύλινη πινακίδα με σύμβολα γραφής. Πόσο προϊστορικός μπορεί να ονομαστεί ο οικισμός αυτός όταν η προϊστορία χωρίζεται από την ιστορία με την εισαγωγή της γραφής; Πολύ πριν εφευρεθεί η Γραμμική Α, ίσως δύο γλώσσες χαμένες για πάντα, που μέχρι σήμερα δεν έχουν αποκρυπτογραφηθεί. Τι να λέει άραγε η πινακίδα αυτή; Και η κοκκάλινη φλογέρα που βρέθηκε μαζί με την ξύλινη πινακίδα; Νότες και ρυθμοί που ο απόηχός τους έχει χαθεί στα τόσες χιλιάδες χρόνια που χωρίζουν το τότε με το σήμερα. Ίσως αύριο να μάθουμε.

Στις αποχρώσεις του πράσινου, τα νερά της λίμνης σχηματίζουν αφηρημένα σχεδόν ακούνητα σχέδια

μια βάρκα φτιαγμένη από τον μονοκόμματο κορμό ενός δένδρου

Η ανασκαφή είναι σαν το ναρκοπέδιο. Το πρώτο λάθος είναι και το τελευταίο

Φωτογραφίες-κείμενο: Μαριάνα Ζ.

Το Βόρειο Νησί

2009-11-18T18:02:00.005+02:00

λίμνη Taupo, Νέα Ζηλανδία, Βόρειο Νησί (αρχείο National Geographic)

Ήταν μια από αυτές τις μέρες…τόσο σιωπηλή, τόσο γαλήνια, σχεδόν ένιωθες την Γη να έχει σταματήσει, έκπληκτη από την ίδια της την ομορφιά

Katherine Mansfield

Βαθιά στο εσωτερικό του βόρειου νησιού υπάρχει μια λίμνη. Είναι η μεγαλύτερη της Νέας Ζηλανδίας, και το όνομά της είναι TauponuiaTia. Η Taupo, όπως τη λένε συνήθως, έχει σχήμα καρδιάς –και πάλλεται.

Πριν πολύ καιρό, στα χρόνια των θρύλων και των μύθων, ο Maui, ένας μάγος από την Πολυνησία, έπιασε εδώ το μεγαλύτερο ψάρι που έχει πιάσει ποτέ άνθρωπος. Και είπε στα αδέρφια του, «Να είστε ευγενικοί με αυτό το ψάρι μέχρι να έρθει ο θάνατός του. Μετά θα φτιάξει ωραία σπιτικά για όλους μας.» (ήταν πραγματικά μεγάλο ψάρι)

Τατουάζ Maori (αρχείο National Geographic)

Αλίμονο, ξέρετε πώς συνεχίζουν αυτές οι ιστορίες. Οι αδερφοί του Maui παράκουσαν την συμβουλή του κι έσφαξαν και μοίρασαν το ψάρι που σπαρτάρισε και πέθανε. Όμως η καρδιά του μεγάλου ψαριού χτυπάει ακόμα. Η λίμνη Taupo που σχηματίστηκε από ηφαιστειογενείς εκρήξεις κάπου 2000 χρόνια πριν, ακόμα πάλλεται βγάζοντας ζεστά νερά από τα βάθη της.

εθνικό πάρκο Tongariro (deviant amphivena)

Πίδακες νερού, λασπότοποι και ενεργά ηφαίστεια αποτελούν μέχρι σήμερα το τοπίο του βόρειου νησιού. Το βουνό Ruapehu είχε ξεβράσει στάχτες και λάβα το 1997, θολώνοντας τον ουρανό σε σκοτάδια. Οι άνθρωποι που ζούσαν στο βόρειο νησί χρησιμοποιούσαν προς όφελός τους όλα αυτά που τους πρόσφερε το τοπίο. Οι αυτόχθονες ανατολικοί Πολυνήσιοι, γνωστοί σήμερα ως Maori, μαγείρευαν στα καυτά νερά και έκανα μπάνια στις θερμές πηγές.

λίμνη Taupo (αρχείο National Geograpchic)

Παρθένα δάση υπάρχουν ακόμα στο νησί και ονειρικά υψίπεδα στο εθνικό πάρκο Tongariro. Στο ημιτροπικό βορειότερο άκρο του νησιού – όσο πιο νότια πηγαίνει κανείς εδώ, τόσο πιο ψυχρό γίνεται το κλίμα – υπάρχουν ακόμα δέντρα kauri, ζώντας εδώ πολύ καιρό πριν έρθουν οι άνθρωποι. Και παντού κατά μήκος των ακτών υπάρχουν παραλίες, ύφαλοι και νησάκια, ανέγγιχτα.

εθνικό πάρκο Tongariro, (deviant HomieBear)

Οι Maori πιστεύουν ότι η Μητέρα Γη γεννήθηκε όταν ξεκόπηκε από τον Πατέρα Ουρανό. Κάθε φορά που θήλαζε το μωρό της ήταν αναγκασμένη να κοιτά τον Κάτω Κόσμο, έτσι ώστε να αποτρέπεται η επανένωσή της με τον Πατέρα Ουρανό. Το μωρό της μίσησε τα σκοτάδια κι έγινε ο Ruaumoko, ο θεός των σεισμών και των ηφαιστείων. Είναι παρών στο Βόρειο Νησί.

Keri Hulme

εθνικό πάρκο Tongariro, (deviant celebdu)

Τύποι καλλιτεχνικών επιτυχιών (νο.3): Harry Potter, μια σύγχρονη επιτυχία

2009-11-14T21:00:00.011+02:00

γ1. Ένας μικρός μάγος μεταξύ πολλών φυλακισμένων

Στη βιβλιοθήκη της φυλακής Guantanamo Bay, βόρεια από τις φυλακές που κρατούνταν ο Charrière, υπάρχουν 13.500 βιβλία. Πρόσφατα στάλθηκε εκεί ένας δημοσιογράφος μιας λονδρέζικης αραβικής εφημερίδας και μεταξύ των άλλων ρώτησε τον βιβλιοθηκάριο για τα τρία δημοφιλέστερα βιβλία που διαβάζουν οι κρατούμενοι. Η απάντηση είχε ενδιαφέρον και δημοσιεύτηκε σε πολλά Μ.Μ.Ε.:
Στην 1η θέση είναι ο Harry Potter και τα μυθιστορήματά του,
2η Ο Δον Κιχώτης του Θερβάντες και
3η Τα όνειρα από τον πατέρα μου του Barack Obama.

Οι φυλακισμένοι στο Guantanamo είναι κυρίως μουσουλμάνοι που συνελήφθησαν κατά τη διακυβέρνηση του G. Bush Jr. σαν ύποπτοι ή κατηγορούμενοι για συμμετοχή σε επιθέσεις στο Αφγανιστάν. Τα υπόλοιπα αναγνώσματα των κρατουμένων αφορούν κυρίως μουσουλμανικά θρησκευτικά βιβλία.

Συνηθίζω να διαβάζω τα online σχόλια του κοινού σαν μέρος της είδησης. Διάφοροι θέλησαν να εξηγήσουν αυτή τη πρωτιά του Harry βρίσκοντας πιθανές συσχετίσεις πραγματικών και φανταστικών χαρακτήρων ενώ αρκετοί εξέφεραν σοβινιστικές απόψεις και αντιμετώπισαν αρνητικά το ότι οι κρατούμενοι διαβάζουν και μάλιστα μυθιστορήματα φαντασίας. Χωρίς να γίνεται να ερωτηθούν οι ίδιοι οι κρατούμενοι, νομίζω ότι η πραγματική εξήγηση πρέπει να μοιάζει με αυτή: “I doubt there's any grand metaphor explaining their choice of Harry Potter books. Humans generally like Harry Potter books. The series has sold over 400,000,000 books. That is not a typo. 400 million+ books. People love Harry Potter books.”[1]

[1] Σχόλιο του επισκέπτη “JeffKw” στη διαδικτυακή σελίδα «Informed Comment», http://www.juancole.com/2009/09/guantanamo-reading-list-harry-potter.html

2. Αριθμοί που θα μεγαλώνουν

Ο Harry Potter είναι ένα “cultural phenomenon” χωρίς προηγούμενο που βρίσκεται σε εξέλιξη αυτή τη στιγμή. Στις 24 Οκτωβρίου του 2000 η J. K. Rowling διάβασε αποσπάσματα από το 4ο βιβλίο της μπροστά σε κοινό 20.264 ατόμων. Ήταν η μεγαλύτερη συλλογική ανάγνωση που έχει πραγματοποιηθεί ποτέ. Το βιβλίο Guinness του 2010 έχει 6 τίτλους που αφορούν τον ήρωα της J. Rowling, μεταξύ αυτών του πιο γρήγορα πουλημένου βιβλίου (8.3 εκατομμύρια αντίτυπα το πρώτο 24ωρο μόνο στην Αμερική το τελευταίο βιβλίο της σειράς) και των περισσότερων αντιτύπων σε πρώτη έκδοση (8.5 εκατομμύρια αντίτυπα το τέταρτο βιβλίο της σειράς).
Τα νούμερα φαίνονται πραγματικά μεγάλα, προπάντων ασυνήθιστα. Λαμβάνοντας όμως υπ’ όψιν την σημερινή φύση του μάρκετινγκ και το γεγονός ότι προωθείται σε ένα παγκόσμιο κοινό, ήταν σχετικά προβλέψιμα. Καθώς η παγκοσμιοποίηση εξελίσσεται, τα ρεκόρ των πιο πρώιμων «πολιτιστικών φαινομένων» θα φαίνονται λιγότερο εντυπωσιακά. Η «μεγαλύτερη ανάγνωση» της ανθρωπότητας έγινε πριν δέκα περίπου χρόνια σε ένα στάδιο του Καναδά. Σε μια μελλοντική, πιο παγκοσμιοποιημένη αγορά και με την βοήθεια του μάρκετινγκ, αυτός ο αριθμός θα μπορούσε να καταρριφθεί εύκολα με την οργάνωση ταυτόχρονων «μεγάλων αναγνώσεων» στις μεγαλύτερες πόλεις του κόσμου. Ο Harry Potter είναι ένα πρώτο βήμα και ο επιχειρησιακός ανταγωνισμός θα ψάχνει συνεχώς την ευκαιρία να το ξεπεράσει με νέα ρεκόρ.

γ3. Ο πρώτος αντίπαλος

Το “Twilight” αποτελεί ένα πρόσφατο best-seller ιδιαίτερα δημοφιλές ανάμεσα στους εφήβους το οποίο έχει γίνει μόδα και προωθείται ήδη σαν “cultural phenomenon”. Στο οπισθόφυλλο του πρώτου βιβλίου υπάρχει η ακόλουθη προτροπή: “Move over Harry Potter…”. Στο διαδίκτυο γίνονται χιλιάδες λεκτικές διαμάχες για το ποιο είναι «το καλύτερο». Η έκταση που παίρνει το θέμα χαρίζει δημοσιότητα στο μεν, επικαιρότητα στο δε και το ένα επωφελείται από το άλλο.

Το μάρκετινγκ εκμεταλλεύεται και διατηρεί αυτή τη κόντρα περνώντας την από τις ταινίες και τα βιβλία σε καθαρά καταναλωτικά προϊόντα όπως τρόφιμα. Έτσι στο blog του MTV υπάρχει μια νέα προτροπή: “Move over 'Twilight Chocolate', check out the new 'Harry Potter Candy'” [1]. Επιτρέπεται πάλι ο σχολιασμός και το ανορθόδοξο αυτής της σύγκρισης κατανοείται από τους περισσότερους: “there is no competition between Twilight and Harry Potter. The media is just trying to make us want to buy more. all this comparing is getting old. quick.”[2]

Τελικά το Twilight δε κατάφερε να ξεπεράσει τον Harry Potter κι έτσι συνέχισε σαν το: “The next best to Harry Potter” [3]. Ωστόσο αυτή η αγωνία του νικητή που μπορεί να ξεκίνησε από το κοινό αλλά που τροφοδοτήθηκε επιμελώς από το μάρκετινγκ, λειτούργησε διεγερτικά για τα βιβλία της S. Meyer τα οποία απευθύνονται πάνω απ’ όλα στο εφηβικό κοινό αφήνοντας εξ’ αρχής εκτός, λόγω του είδους του βιβλίου (ρομάντζο), τα παιδιά.

[1] http://moviesblog.mtv.com/2008/08/11/move-over-twilight-chocolate-check-out-the-new-harry-potter-candy/

[2] Σχόλιο του επισκέπτη “pshdsy” στo blog του MTV, ο.π.

[3]“Move over Harry Potter, Twilight Series is here”, IBN Live, http://ibnlive.in.com/news/move-over-harry-potter-twilight-series-is-here/72413-40.html

γ4. Αποτιμώντας την J. K. Rowling

Η οικουμενική και φανατική αποδοχή των μυθοπλασιών της J. Rowling που διαρκεί ήδη πάνω από δεκαετία, έβαλαν τον Harry Potter στο παγκόσμιο superstardom. Όχι μόνο τον φανταστικό χαρακτήρα του, αλλά και τον ηθοποιό που τον ενσαρκώνει. Οι αντιδράσεις του κοινού τις ημέρες έκδοσης του έβδομου και τελευταίου βιβλίου της σειράς, θύμισαν κάτι από το παρελθόν: "The excitement, anticipation and just plain hysteria that came over the entire country this weekend was a bit like the Beatles' first visit to the U.S.” [1]

Μετά την έκδοση και του τελευταίου βιβλίου, το έργο της Rowling άρχισε να αποτιμάται. Για τους αρνητικούς σχολιαστές το λογοτεχνικό ύφος της δεν φαίνεται να διαθέτει διαχρονικές αξίες (G. Mishra, 2007) και επίσης δεν είναι Tolkien (R. McCrum, 2007). Ωστόσο οι διάσημες μυθοπλασίες στα έργα του Tolkien που έχουν αφήσει έναν σχεδόν ασύγκριτο απόηχο μέχρι σήμερα ακόμα και στη μουσική (Blind Guardian) ή σε R.P.G. games (Lineage, Wow), προέρχονται περισσότερο από μια μακραίωνη παράδοση της γερμανικής και σκανδιναβικής μυθολογίας και λιγότερο από την ομολογούμενη φαντασία του ίδιου. Η διάσημη τριλογία του Tolkien είναι εμπνευσμένη από το γερμανικό έπος του 12ο αι. «το Τραγούδι των Νιμπελούνγκεν», από το οποίο και ο Βάγκνερ εμπνεύστηκε μια από τις διασημότερες όπερες «Το δακτυλίδι των Νιμπελούνγκεν». Ο Tolkien συστήνει σε ένα νεότερο κοινό τις παλιές ιστορίες των ευρωπαϊκών μύθων και πλασμάτων, κάτω όμως από νέες παραμυθιακές πλοκές. Η Rowling κάνει επίσης χρήση της ευρωπαϊκής μυθολογίας με πολλές όμως παραμορφώσεις και μέσα σε ένα σκηνικό που ανήκει πριν από όλα στην δική της φαντασία. Της έχουν αναγνωρίσει το ταλέντο στην εύρεση αξιομνημόνευτων ονομασιών, στην αφηγηματική της δεξιοτεχνία και την ικανότητά της να περιγράφει τοποθεσίες και γεγονότα. Η χρήση της αγγλικής γλώσσας όμως δεν θεωρείται το δυνατό της σημείο:“ Her prose is as flat and English as old beer” (G. McCrum, ο.π.). Εκεί κατά γενική ομολογία εξαίρεται ο Tolkien ως γλωσσολόγος.

[1] Lisa Holton (πρόεδρος του παιδικού εκδοτικού οίκου Scholastic), http://www.encyclopedia.com/doc/1G1-174193935.html

γ5. Ο Harry Potter στο μέλλον

Τι θα μπορούσαν λοιπόν να είναι για το μέλλον οι μυθοπλασίες της J. Rowling; Θα μείνουν διαχρονικές όπως οι Beatles, θα ξεχαστούν όπως ο Papillon, ή θα παραμείνουν σαν ένα διάσημο αλλά παρωχημένο «cultural phenomenon» της εποχής που το λάτρεψε;

Πάνω από μια δεκαετία ο Harry Potter είναι στην κορυφή της επικαιρότητας. Η δύναμη της συνήθειας δύσκολα με αφήνει να φανταστώ το αντίθετο.“I have grown up with Harry; as we all have, in a way. Willy-nilly, we are Rowling's children” [1]. Ο Harry Potter θα διαβάζεται για πολύ καιρό ακόμα, όσο τουλάχιστον οι σύγχρονες γενεές θα τον δείχνουν στις επόμενες, όπως έδειξαν τους Beatles. Είναι οι αδιαμφισβήτητοι εκπρόσωποι της κυρίαρχης κουλτούρας του κυρίαρχου «δυτικού» πολιτισμού.

Τι θα γίνει όμως αν μια νέα κυρίαρχη κουλτούρα πάρει τη θέση της παλιάς; Ο W. Hutton συζητάει την περίπτωση η παγκόσμια αρχηγία να περάσει στο άμεσο μέλλον στη Κίνα, τη νέα οικονομική υπερδύναμη του 21ου αιώνα Αν και η Κίνα σήμερα δέχεται και αναπαράγει με αυξανόμενους ρυθμούς τους ισμούς του «δυτικού» πολιτισμού, μπορεί κάποια στιγμή να δημιουργήσει μια δική της εξαγόμενη κυρίαρχη κουλτούρα με τους δικούς της superstars, ικανή να αλλάξει ό,τι κάποτε η «δυτική» κουλτούρα θεωρούσε ως αξία. Ακόμα και σε έναν τέτοιο κόσμο, o Harry Potter και οι Beatles πιθανότατα να επιβίωναν μέσα από φανατικούς οπαδούς οι οποίοι αφού δε θα ανήκαν πλέον στο mainstream, θα μεταμόρφωναν τους ήρωές τους σε cult μορφές.

Υπάρχει και μια ασυνήθιστη αλλά σοβαρή σκέψη, να ευθύνεται η ίδια η Rowling για την αντιδημοτικότητά της. Αν προκαλέσει την κατακραυγή του κόσμου με ανήθικες, ακραίες ή παράνομες πράξεις, τα βιβλία της πιθανώς να ειδωθούν σαν δημιουργήματα ενός διαταραγμένου μυαλού που οι γονείς δε θα ήθελαν πια για τα παιδιά τους.

[1] Manthorpe R., (2007), The Observer

Πηγές:

Garlick Η., (7 September 2009), “The three most popular books in Guantanamo Bay”, Times online
Girish M., (Summer 2009), “On Harry Potter’s Popularity”, State of Nature (από την ιστοσελίδα http://www.stateofnature.org/onHarryPotter.html -προσπέλαση 09-09-09)
Guinness World Records 2010
Hutton W., “China and the West in the 21st Century” (εισαγωγή στην ομιλία του στις 1 Ιουλίου 2007 http://uc.princeton.edu/main/index.php/home-mainmenu-1/28-all-videos/1889-china-and-the-west-in-the-21st-century)
Manthorpe R., (29 July 2007), “A farewell to charms”, The Observer, σ.25
McCrum R., (29 July 2007), “Has Rowling got another trick up her sleeve?”, The Observer (από την ιστοσελίδα http://www.guardian.co.uk –προσπέλαση 10-09-09)

Ένας σοφός παππούς από την Ήπειρο

2009-11-09T23:02:00.000+02:00

Ενώ λοιπόν είχα ξεκινήσει το ερευνητικό έργο των "Γιαγιάδων της Ηπείρου" (βλ. προηγούμενες αναρτήσεις) συλλέγοντας και καταγράφοντας τις προφορικές ιστορίες και τα εργόχειρα των γιαγιάδων που ζούνε μέχρι σήμερα στα πραγματικά εγκαταλειμμένα χωριά του νομού Ιωαννίνων, συνάντησα έναν μοναδικό άνθρωπο που με συγκίνησε βαθύτατα.

Ο κύριος Δημήτρης Πάκος είναι 98 χρονών και έχει ζήσει όλη του τη ζωή στο χωριό Πολύδωρο της Ηπείρου. Υπέροχος αφηγητής που διηγείται, παρατηρεί και νουθετεί.

Τα αποσπάσματα της αφήγησης του κ. Πάκου παρουσιάστηκαν στις 31 Οκτωβρίου του 2009 στην Ημερίδα των "Κήπων της Ουρανίας" στο Πνευματικό Κέντρο Αθηνών. Περισσότερα θα βρείτε εδώ.

Σκέψεις για τον θάνατο

2009-10-28T02:59:00.001+02:00

Ο θάνατος είναι τρομακτικός και απερίγραπτος. Τον φοβάμαι πιο πολύ από οτιδήποτε, αυτόν και ό,τι μυρίζει σαν αυτόν.
Όμως η σκέψη μιας αιώνιας ζωής που μοιάζει γλυκιά στην αρχή, με κάνει τελικά να συνειδητοποιώ την ειλικρινή αναγκαιότητα του θανάτου.

Πώς θα ζούσε η αγάπη, η ύψιστη δικαιοσύνη και η αρμονία σε έναν κόσμο πεθαμένο από την αθανασία;

Τύποι καλλιτεχνικών επιτυχιών (νο.2): Tο φαινόμενο Beatles

2009-10-23T19:42:00.011+03:00

β1. Το φαινόμενο Beatles

Τη χρονιά που εκδίδονταν το Papillon στη Γαλλία (1969), το συγκρότημα των Beatles διαλύονταν. Μισό αιώνα μετά την εμφάνιση των Beatles, δύο από τα πιο διάσημα αμερικανικά περιοδικά τους βάζουν στη πρώτη θέση των "Hot 100 All-time artists"[1] και στη λίστα με τους "100 Most Important People of the Century"[2] αντίστοιχα. Στην online έκδοση του Billboard επιτρέπεται στους επισκέπτες να σχολιάσουν τα αποτελέσματα. Στα διακόσια σχόλια που διάβασα υπάρχει διαφωνία στη σειρά όλων των υπόλοιπων καλλιτεχνών, εκτός των Beatles. Κάποιος επιχειρεί να ξαναγράψει τη λίστα βάζοντας πάλι στη πρώτη θέση τους Beatles αν και όπως γράφει: “I dnt like them, but too many ppl are crazy about them”.[3]

β2. Ο ρόλος των ισμών και των Μ.Μ.Ε.

Οι Beatles είναι λοιπόν αδιαμφισβήτητα είδωλα με παγκόσμια απήχηση. Αν και ο τρόπος που τα μέλη μιας κοινωνίας μεταφράζουν τις ταυτότητες και τις πληροφορίες σήμερα διαφέρει από αυτόν πριν πενήντα χρόνια, οι «δυτικές» αξίες δεν έχουν αλλάξει και σε αυτό οφείλεται κατά ένα μέρος η δημοτικότητα που συνεχίζουν να έχουν οι Beatles και άλλοι καλλιτέχνες από το παρελθόν.

Χρησιμοποίησα τον όρο «δυτικός» που παραπέμπει στην ευρύτερη έννοια του «δυτικού πολιτισμού» έχοντας γνώση ότι ομογενοποιεί και περικλείει ένα σύνολο ατόμων ανομοιογενών χωρίς υπαρκτά σύνορα τόσο χωρικά όσο και χρονικά. Ωστόσο αυτός ο ισμός (western culture) περιγράφει ένα σύνολο από κοινωνικές νόρμες, ηθικές αξίες, πολιτικά συστήματα, θρησκευτικές και ιδεολογικές αρχές, παραδόσεις, κληρονομιές, χρήση συγκεκριμένης τεχνολογίας και τεχνών, που χαρακτηρίζει ένα μεγάλο μέρος του κόσμου σήμερα. Αντίστοιχα μέσα σε αυτόν τον δυτικό πολιτισμό αναπτύσσεται μια δημοφιλής κουλτούρα (popular culture) που με τον ίδιο τρόπο περικλείει ένα σύνολο συμπεριφορών, ιδεών, εικόνων και φαινομένων.

Οι Beatles λοιπόν είναι στην κορυφή της κυρίαρχης κουλτούρας ενός κυρίαρχου πολιτισμού και η καλή τους σχέση με τα Μ.Μ.Ε. βοήθησε σε αυτό. Ο K. Turner είπε το 1984 ότι «η δημοφιλής κουλτούρα και τα Μ.Μ.Ε. έχουν μια συμβιωτική σχέση. Το ένα εξαρτάται από το άλλο έχοντας μια πολύ στενή συνεργασία»[4]. Το μαζικό μάρκετινγκ και οι διαφημιστικές καμπάνιες δημιουργούν και προωθούν αυτό που ο R. Shuker ονόμασε “cultural phenomenon”[5], δηλαδή μια μεγάλη αγορά που εμπορεύεται ένα όνομα σε κινηματογραφική ταινία, soundtrack, video games, t-shirts, σουβενίρ, βιβλία, παιχνίδια για παιδιά και άλλα προϊόντα. Ωστόσο η τεράστια επιτυχία των Beatles δεν οφειλόταν στο εντατικό μάρκετινγκ (αφού η επιχειρησιακή αυτή τακτική ήταν ακόμα σε πρώιμο στάδιο εκείνη την εποχή), αν και αυτό ήταν που βοήθησε και συνεχίζει να βοηθάει στην διατήρηση της μεγάλης φήμης τους (στις 09-09-09 εκδόθηκε το video game των Beatles και η νέα μουσική συλλογή τους που δημιούργησε ουρές έξω από καταστήματα)[6].

β3. Μικρή μουσικολογική αναφορά

Η διατήρηση των «δυτικών» κοινωνικών νορμών και η προβολή από τα Μ.Μ.Ε. εξηγεί κατά ένα μέρος την επιτυχία τους. Αυτά ίσως αρκούσαν για να εξηγήσουν την μεγάλη αναγνώριση που είχαν διάφοροι καλλιτέχνες της pop μουσικής κατά καιρούς, σε συνδυασμό με το ότι είχαν γίνει μόδα κι επομένως επίκαιροι στην εποχή τους, όπως οι Bee-Gees και οι Spice-Girls αλλά και άλλα ονόματα που σήμερα έχουν ξεχαστεί όπως ο David Cassidy και οι Bay City Rollers. Ωστόσο η διαχρονικότητα όχι μόνο των ίδιων των Beatles αλλά και των μελωδιών τους οδηγεί το ενδιαφέρον στη σύνθεση της μουσικής τους.

Οι μελωδία της φωνής και τα μουσικά θέματα των τραγουδιών είναι σχετικά εύκολα να τραγουδηθούν και υπάρχει μεγάλος βαθμός πρωτοτυπίας στις μελωδίες τους. Ο ρυθμός είναι συνηθισμένος αλλά σε κάποια κομμάτια δίνεται η εντύπωση του πιο γρήγορου τέμπο επειδή τα ντραμς παίζουν σε διπλό χρόνο. Οι στίχοι εκφέρονται με καθαρότητα και διευκολύνεται η κατανόηση των τραγουδιών τα οποία μιλάνε σχεδόν αποκλειστικά για αγάπη χωρίς όμως σεξουαλικό περιεχόμενο. Οι Beatles εξελίσσονται στην μουσική τους πορεία. Εισάγουν νέες θεματολογίες (κοινωνική μοναξιά, ουτοπία), περισσότερα όργανα (κόρνο, σιτάρ), νέες κλίμακες (ανατολικές) και έρχονται σε επαφή με νέους πολιτισμούς (ασιατικό, ινδικό).

Αν και όλα αυτά είναι στοιχεία που χαρακτηρίζουν λιγότερο ή περισσότερο πολλούς άλλους καλλιτέχνες, οι Beatles κατάφεραν να δημιουργήσουν με τη σειρά τους ένα αναγνωρίσιμο μουσικό ύφος διαχρονικά αγαπητό στο κοινό.

β4. Μικρή σημειολογία του ύφους

Τι εννοούμε όταν λέμε «ύφος» αλήθεια; Ανατρέχω στο διαδικτυακό λεξικό γλωσσολογικών ορών του κέντρου ελληνικής γλώσσας. «(…)Το ύφος (και όχι ειδικά το λογοτεχνικό ύφος) μπορεί να μελετηθεί από τρεις οπτικές, που αντιστοιχούν στους βασικούς συντελεστές μιας επικοινωνιακής περίστασης (πραγματικότητα, πομπό και δέκτη)(…)». Η Wikipedia με παραπέμπει μεταξύ άλλων στις διαφορετικές έννοιες της λέξης (fashion, design, format, literary style, genre, human appearance, typeface). Σύμφωνα με τα προηγούμενα στοιχεία έχουμε έναν κοινωνικό χώρο (πραγματικότητα) μέσα στον οποίο κάποιος γράφει ένα βιβλίο, δημιουργεί ένα ρούχο, χορεύει (πομπό) και κάποιος τα λαμβάνει όλα αυτά με τον έναν ή τον άλλον τρόπο (δέκτης).

Η αποδοχή ή απόρριψη ενός ύφους από τον δέκτη είναι μια κοινωνική πράξη που εξαρτάται από παραμέτρους που συνήθως σχετίζονται με τις αξίες των ισμών του δέκτη, αλλά και με προσωπικούς του λόγους. Το ύφος του πομπού φαίνεται μέσα από ό,τι τον αντιπροσωπεύει. Ουσιαστικά οτιδήποτε μπορεί να έχει κάποιο συγκεκριμένο ύφος: ένα περιοδικό, ένας πολιτικός, ένας δημοσιογράφος ή ένα σπίτι.

Η ακαταμάχητη όμως έλξη σε βαθμό υστερίας που μπορεί να δημιουργήσει ένας μουσικός στο κοινό του στη διάρκεια μιας μουσικής παράστασης είναι κάτι μοναδικό. Φαίνεται ότι οι μουσικοί απολαμβάνουν σχεδόν αποκλειστικά την εκδήλωση αυτού του έντονου θαυμασμού από το κοινό σε τέτοια συχνότητα και κλίμακα. Δεν είναι ανάγκη να είναι ιδιαίτερα διάσημοι για να συμβεί αυτό. Αμέσως μετά έρχονται οι ηθοποιοί του Hollywood.

β5. Οι superstars μέσα στη κοινωνία

Σε ένα κεφάλαιό του ο U. Eco μιλά για τον καλλιτέχνη: «Η κοινωνία χρησιμοποιεί τον καλλιτέχνη σαν πρότυπο, σαν αντικείμενο ταύτισης και προβολής και σε αντάλλαγμα του παρέχει ένα ευρύ φάσμα ελευθερίας: του συγχωρεί την πολυγαμία, τη χρήση ναρκωτικών, το εκκεντρικό ντύσιμο, την ομοφυλοφιλία, τους τσακωμούς στο νάιτ κλαμπ, την προσβολή των φωτορεπόρτερ.» (Eco, 1992:118). Αν όχι αμέσως, μετά θάνατον σίγουρα. Ο Michael Jackson κατηγορούνταν για παιδοφιλία και ο κόσμος έκρινε αρνητικά τις πλαστικές επεμβάσεις του. Μετά τον θάνατό του το κοινό βγήκε στους δρόμους για να τον λατρέψει άλλη μια φορά, αλλά έχοντας μαζί φωτογραφίες του M. Jackson όπως ήταν τουλάχιστον 20 χρόνια πριν. Το ίδιο συνέβη και στον χοντρό Elvis με τις καταχρήσεις του. Όλοι αυτοί θεωρούνται σήμερα αδιαμφισβήτητοι αστέρες του καλλιτεχνικού στερεώματος, ανήκουν δηλαδή στο superstardom.

Η συζήτηση για το «superstar phenomenon» ξεκίνησε το 1947 από τον A. Marshall. Το 1981 ο S. Rosen έδωσε έναν ακριβή ορισμό: «το φαινόμενο του superstar υπάρχει όταν ένας σχετικά μικρός αριθμός ανθρώπων κερδίζει υπερβολικά πολλά χρήματα και φαίνεται να κυριαρχεί στα πεδία που δραστηριοποιείται». (Rosen, 1983:449) Εκτός από αυτόν τον ορισμό που με ικανοποιεί, βρήκα έναν ακόμα που βοηθάει στην κατανόηση της διαδικασίας δημιουργίας ενός star κι ενοποιεί τα προηγούμενα συμπεράσματα του κεφαλαίου: “to understand music as performance is to see it as an irreducibly social phenomenon” (Cook, 2001). Αν ο δέκτης (κοινό) εκτελεί μια κοινωνική πράξη με την αποδοχή ή την απόρριψη του πομπού, τότε ο πομπός (καλλιτέχνης) προβαίνει σε μια αδιαμφισβήτητη κοινωνική ενέργεια. Όντως, ο μουσικός πάνω στη σκηνή επιτελεί μια παράσταση αλλά σε αντίθεση με τον ηθοποιό ή τον τραγουδιστή της όπερας που ενσαρκώνουν φανταστικούς χαρακτήρες, αυτός προβάλει τον ίδιο του τον εαυτό.

Ωστόσο υπάρχουν διαφορετικές εκδοχές αυτών των παραστάσεων του εαυτού του. Ο P. Auslander εισάγει τον όρο “musical persona”, το ύφος δηλαδή που ένας μουσικός προβάλλει στις παραστάσεις του. Άλλοτε το ύφος ενός καλλιτέχνη μπορεί να μένει στατικό, (ο πάντα hard rock Bon Jovi) και άλλοτε μπορεί να αναπροσδιορίζεται συνεχώς (ο David Bowie πρόβαλε στα 70’s την εικόνα του αμφιφυλόφιλου Ziggy Stardust. Σήμερα εμφανίζεται στις παραστάσεις του με κοστούμι και γραβάτα σε στυλ Sinatra). Αυτά είναι παραδείγματα δύο superstar που το κοινό δέχτηκε τη σταθερότητα και την μεταμόρφωση των στυλ τους. Υπάρχουν όμως και περιπτώσεις που το κοινό στέκεται αρνητικό σε αυτές (οι Whitesnake που θεωρούνται παρωχημένες καρικατούρες της δεκαετίας του ’80 και η Britney Spears όταν άρχισε να φοράει πιο προκλητικά ρούχα και ξύρισε το κεφάλι της).

[1] Billboard magazine, (2008), www.billboard.com
[2] Loder, K. (1998), www.Time.com
[3] Σχόλιο του επισκέπτη Jacob στη δικτυακή σελίδα του περιοδικού Billboard, http://www.billboard.com/bbcom/specials/hot100/charts/top100-artists-20.shtml
[4] Shuker, R., (1994), Understanding Popular Music
[5] ο.π. σ.4
[6] Reuters UK, (9 September 2009), "Beatlemania" unleashed on a new generation”, uk.reuters.com

Τύποι καλλιτεχνικών επιτυχιών (νο.1): Η βραχύβια επιτυχία του "Papillon"

2009-10-20T01:11:00.025+03:00

Μια μεγάλη αλλά βραχύβια λογοτεχνική επιτυχία στις αρχές του ’70. Γιατί έγινε διάσημο το βιβλίο την εποχή που εκδόθηκε και ποιοι είναι οι λόγοι που το έφεραν στην αφάνεια. Πώς επηρέασε την επιτυχία του η επιστημονική και η δημοσιογραφική έρευνα και οι λόγοι που ένα άλλο βιβλίο εκείνης της εποχής όμοιου είδους έγινε διαχρονικό ανάγνωσμα.

O Papillon ήταν καταδικασμένος ισόβια για ανθρωποκτονία μιας γαλλίδας πόρνης. Ο ίδιος δεν είχε δηλώσει ποτέ ένοχος. Εξορίστηκε για φυλακή και καταναγκαστικά έργα στην Γαλλική Γουιάνα. Μέσα στο αυτοβιογραφικό βιβλίο του ο Charrière περιγράφει τις προσπάθειες απόδρασης που έκανε μαζί με φίλους που γνώρισε μέσα στις φυλακές, κάποιοι από τους οποίους βρήκαν τραγικό θάνατο στις περιπέτειές τους. Το βιβλίο έγινε best-seller στη Γαλλία όταν πρωτοκυκλοφόρησε το 1969 και ακολούθησαν μεταφράσεις του. Τρία χρόνια αργότερα γυρίστηκε σε ταινία με χολιγουντιανή παραγωγή, κερδίζοντας μεταξύ άλλων ένα Oscar και μια Χρυσή Σφαίρα. Ωστόσο σήμερα το βιβλίο και η ταινία του Papillon είναι ξεχασμένα. Δε θα μπορούσα να φανταστώ ότι το βιβλίο που βρήκα για 50 cents στη μικρή βιβλιοθήκη του βαυαρικού χωριού είχε πίσω του τέτοια ένδοξη ιστορία.

α1. Η περίπτωση Papillon

Στο βιβλίο σκιαγραφούνται τύποι και κώδικες συμπεριφοράς από έναν κόσμο που παρόλο που δεν τον έχω ζήσει, μου είναι αρκετά οικείος από διηγήσεις που έχω ακούσει από φίλους μου μετανάστες. Μάλιστα ταύτισα την προσπάθεια του Papillon να δραπετεύσει προς την ελευθερία, μακριά από μια τιμωρία που άδικα του είχε επιβληθεί, με τον αγώνα των λαθρομεταναστών για μια καλύτερη ζωή. Ίσως αυτός είναι και ο λόγος που η ιστορία του Charrière φαίνεται λιγότερο εξωτική σήμερα. Οι «μαύροι με τα cd» που έφτασαν στα Ιωάννινα στις αρχές του 2000 από την φυλή «Ebo» της Νιγηρίας, έχουν να διηγηθούν πολλές σκληρές ιστορίες για τον παράνομο αγώνα τους προς ένα δημοκρατικό κράτος. Ωστόσο στα μέσα του 20ου αιώνα οι ταξικές διακρίσεις στο επίπεδο των κοινωνικών σχέσεων δεν ευνοούσαν τέτοιες εξομολογήσεις σε πρώτο πρόσωπο.

α2. Ποιοι άλλοι, εκτός από το κοινό, ενδιαφέρονται για μια αυτοβιογραφία

Για τους σύγχρονους επιστήμονες οι αυτοβιογραφίες είναι πηγή τεκμηρίων ιστοριογραφικών, ειδησεογραφικών, ανθρωπολογικών κ.ο.κ. Κάθε επιστήμη δύναται να αντλήσει τις πληροφορίες που την ενδιέφεραν και να τις εντάξει στο δικό της γνωστικό πεδίο.

Στη περίπτωση του Charrière έπρεπε πρώτα να επιβεβαιωθεί η γνησιότητα των διηγήσεών του. Υπήρχαν διάφορα στοιχεία που έδειχναν ότι δεν ήταν ακριβείς οι περιγραφές του (Times, 2005). Αν και αυτό λίγο απασχολούσε τον κόσμο την εποχή που το βιβλίο ήταν best-seller, μέσα στα επόμενα χρόνια το ενδιαφέρον επικεντρώθηκε εκεί. Σε αναζήτηση της αλήθειας, ένας γάλλος δημοσιογράφος ισχυρίστηκε το 2005 ότι βρήκε τον πραγματικό Papillon σε ηλικία 104 ετών (Mail&Guardian, 2005).

Η ιστορία του Papillon αναζωπυρώθηκε εκείνη την χρονιά γιατί το όνομά του εμφανίστηκε στη λίστα ψηφοφόρων της Βενεζουέλας, αν και ο ίδιος είχε πεθάνει 32 χρόνια πριν (Times, 2005). Έτσι οι δημοσιογραφικές έρευνες για αυτόν τον άνθρωπο που μπορεί να ήταν αλλά μπορεί και να μην ήταν δολοφόνος και μπορεί να έζησε ή και να σφετερίστηκε την αυτοβιογραφία του, πήρε πολιτικές διαστάσεις με ερωτήματα για την αξιοπιστία του εκλογικού συστήματος της δημοκρατίας της Βενεζουέλας.

α3. Γιατί ο Papillon σταμάτησε να ενδιαφέρει

Το βιβλίο δεν αποτελούσε πλέον γνήσιο τεκμήριο κι έτσι οι επιστήμονες έχασαν το ενδιαφέρον τους σε αυτό. Λογοτεχνικά δεν είναι ιδιαίτερα προσεγμένο αν και έχει ζωηρούς διαλόγους και ενδιαφέρουσα δράση. Αυτό που πρέπει να εντυπωσίασε είναι ότι συγγραφέας του βιβλίου ήταν ένας πρώην βαρυποινίτης και δεν υπήρχαν πολλές ευκαιρίες να μάθει κανείς για αληθινές αποδράσεις από πρώτο χέρι.

Η αυτοβιογραφία δημιουργεί την εντύπωση ότι παρακολουθείς τη ζωή του ανθρώπου για τον οποίο διαβάζεις μέσα από μια κλειδαρότρυπα. Ο κόσμος δείχνει μεγαλύτερο και πιο μακροχρόνιο ενδιαφέρον για τις ζωές διάσημων ενώ το ενδιαφέρον για την ζωή ενός άσημου κρατάει συνήθως μέχρι τη στιγμή που θα εμφανιστεί μια νέα κλειδαρότρυπα.

Το είδος αυτό της αυτοβιογραφίας, τα προσωπικά ημερολόγια, δημοσιεύονται επίσης στο διαδίκτυο και αριθμούν εκατομμύρια χρηστών που μέσω προσωπικών σελίδων (blogs, homepages) μπορούν να κατακτήσουν τη διασημότητα χωρίς να χρειάζονται τη χρηματοδότηση και διανομή των εκδοτικών εταιρειών και επομένως χωρίς να περιορίζονται από τον αξιολογικό τους έλεγχο. Λειτουργώντας σαν αυτοβιογραφικοί πίνακες προσωπικών στοιχείων, οι διαδικτυακές σελίδες ικανοποιούν μεταξύ άλλων την ηδονοβλεπτική περιέργεια των ανθρώπων για την ζωή των άλλων και ταυτόχρονα την ανάγκη για αυτοπροβολή και δημοσιότητα.

α4. Το ημερολόγιο ενός μικρού κοριτσιού

Φαίνεται μάλλον ότι ο Papillon θα μείνει ξεχασμένος για πάντα, αν ποτέ υπήρξε Papillon όπως τον γνωρίσαμε μέσα από το ομώνυμο βιβλίο του. Προς έκπληξη αυτής της έκβασης, η Άννα Φρανκ, ένα άγνωστο κορίτσι 13 χρονών που έγραφε για την καθημερινότητά της τον καιρό που ο Charrière σχεδίαζε τις αποδράσεις του (1942), βρίσκεται πάνω από μισό αιώνα στη λίστα με τα παγκόσμια best sellers.
Γιατί όμως το ημερολόγιο της Άννας Φρανκ είναι γνωστό μέχρι σήμερα ενώ η αυτοβιογραφία του Papillon έχει ξεχαστεί; Έχει σημασία το ότι πρόκειται για ένα γνήσιο ντοκουμέντο του δεύτερου παγκοσμίου πολέμου που διασώθηκε με την αμεσότητα ενός παιδικού ημερολογίου. Η ιστορία του Charrière αν και χρονολογείται στη διάρκεια του μεσοπολέμου, θα μπορούσε να διαδραματιστεί οπουδήποτε και οποτεδήποτε και αυτό την κάνει λιγότερο μοναδική. Εκτός αυτού το βιβλίο του Charrière έφτασε στο αναγνωστικό κοινό σαν λογοτεχνικό κείμενο, με την πρόθεση δηλαδή να διαβαστεί. Το ημερολόγιο της Άννας Φρανκ δεν ήταν ένα λογοτεχνικό έργο αλλά ένα πραγματικό ημερολόγιο που αποτυπώνει τις σκέψεις και τη ζωή ενός παιδιού στον μεγαλύτερο και τελευταίο μέχρι στιγμής παγκόσμιο πόλεμο κι αυτό δίνει μια ακαταμάχητη αίσθηση «παρατήρησης από την κλειδαρότρυπα» στους αναγνώστες του.

H Άννα Φρανκ όμως έχει ένα ακόμα πλεονέκτημα έναντι του Papillon. Το ότι δε ζούσε όταν πλέον εκδόθηκε το ημερολόγιό της παίζει και αυτό τον ρόλο του στην μακρόχρονη επιτυχία της. Ο Umberto Eco πραγματεύεται το ζήτημα του σεβασμού του παρελθόντος και των αποθανόντων με έναν κριτικό τρόπο στο κεφάλαιο «Το παρελθόν που εκβιάζει», όπου η χαρισματική αξία του χρόνου αθωώνει κι εξυψώνει ό,τι έχει παρέλθει. Γιατί αν η Άννα Φρανκ ζούσε είναι πολύ πιθανόν να αναγκαζόταν να δώσει απολογητικές εξηγήσεις για τα τμήματα του ημερολογίου της που μένουν αδημοσίευτα μέχρι σήμερα –και που ο κίτρινος τύπος θα έψαχνε με περισσό ζήλο-, όπως για την σκληρή κριτική που έκανε για τον γάμο των γονιών της και τους τσακωμούς της οικογένειας. Αυτό ίσως ανέβαζε τη δημοτικότητά της για ένα διάστημα, αλλά είναι αμφίβολο αν θα άντεχε τελικά στον χρόνο.

Συρράκο, το βλάχικο αρχοντοχώρι και μονή Κηπίνας

2009-07-24T19:13:00.013+03:00

έσα Ιουλίου βρέθηκα λοιπόν πάνω στην οροσειρά της Πίνδου σε υψόμετρο 1200 μέτρα, στο χωριό Συρράκο που βρίσκεται στην Ήπειρο.

Πάνω αριστερά είναι τα Γιάννενα με την λίμνη Παμβώτιδα. Η απόσταση φαίνεται κοντινή αλλά είναι 1:30 ώρα δρόμος με πολλές στροφές

Όσο ανεβαίναμε υψόμετρο το κλίμα γινόταν όλο και πιο δροσερό. Ξεκινήσαμε από τα Γιάννενα με 33,5 βαθμούς και καθώς πλησιάζαμε έπεσε στους 27,5. Σιγά-σιγά άρχισε να φαίνεται από μακριά μια απότομη πλαγιά με πολλά πέτρινα σπιτάκια.

το μεγάλο κτίριο που ξεχωρίζει στο κέντρο με τα πολλά παράθυρα είναι το σχολείο του χωριού που λειτουργεί σαν bar με αυλή αλλά και σαν κοινοτικός χώρος

Τα αυτοκίνητα μένουν όλα έξω από την κεντρική πύλη του Συρράκου γιατί δεν υπάρχουν δρόμοι μέσα στο χωριό.
(Πρόσφατα φτιάχτηκαν κάποιες πέτρινες μικρές πλατείες στις άκρες του χωριού, που χρησιμεύουν σαν χώροι πάρκινγκ και γλιτώνουν από τα ανηφορικά καλντερίμια τους κατοίκους που ζουν στα ψηλότερα σημεία)

Το Συρράκο έχει πραγματικά πολλές φυσικές πηγές. Το νερό είναι μαλακό χωρίς μεγάλη περιεκτικότητα σε άλατα και παγωμένο ακόμη και το καλοκαίρι.

σε μια από τις δεκάδες πηγές του Συρράκου

Το μονοπάτι προς το χωριό περνάει ακριβώς πάνω από τις Καλογρεές, τις πηγές που σχηματίζουν καταρράκτη στο ύψος της πέτρινης γέφυρας. Ο ήχος του καταρράκτη είναι δυνατός και μας ακολουθεί αρκετά μέτρα πιο κάτω και μετά... ησυχία. Αυτό το πέρασμα είναι πραγματικά μαγικό, εξαγνιστικό.

Το αυτοκίνητο που μένει πίσω, οι πηγές με το κρύο νερό, ο ήχος του καταρράκτη και μετά μόνο τα πέτρινα μονοπάτια κι εσύ... Α , και τα ζουζούνια

Πολλά ζουζούνια που κάνουν απίστευτους ήχους. Και μαζί με τα ζουζούνια έρχονται και τα πουλιά που κάθονται μαζεμένα στα καλώδια.

Φιλοξενήθηκα σε ένα παλιό σπίτι που έχει ανακαινιστεί. Η παραδοσιακή αρχιτεκτονική έχει διατηρηθεί και έτσι όλα τα κτίσματα του χωριού είναι πέτρινα μέχρι σήμερα. Τα παλιά τα χρόνια τα σπίτια των ορεινών περιοχών συνηθίζονταν να φτιάχνονται χαμηλοτάβανα, έτσι ώστε να συγκρατούν καλύτερα την ζέστη.

περνώντας την χαμηλή είσοδο του σπιτιού
θέα από ένα ψηλό καλντερίμι στην απότομη πλαγιά του Συρράκου. Η τέχνη της κατασκευής των σκεπών από μαυρόπλακα συνεχίζεται από τους Αλβανούς

Μόλις που προλάβαμε να μπούμε στο σπίτι και μια καλοκαιρινή μπόρα σάρωσε τα πάντα. Μια γιαγιά είχε πει κάποτε ότι μπορείς να προβλέψεις την βροχή όταν οι μύγες σε τσιμπάνε. Και ήταν αλήθεια. Οι μύγες τσιμπούσαν συνέχεια μέχρι να αρχίσει η βροχή. Μετά κατάλαβα ότι το ίδιο συνέχισαν να κάνουν και την επόμενη μέρα αν και δεν έβρεξε. Κρίμα, και είχα ενθουσιαστεί.

Ξαπλωμένοι στα μπάσια,
περιμένοντας να σταματήσει η μεσημεριανή μπόρα

Μετά περιπλανηθήκαμε στα καλντερίμια του χωριού. Είναι πάντα ωραίο να μιλάς με ντόπιους, αυτοί δίνουν την ψυχή ενός τόπου. Από τις συζητήσεις μαζί τους θυμάμαι την περηφάνια τους που είναι Βλάχοι. "Είδες μυαλό ο Βλάχος; ...Όλα οι Βλάχοι τα 'καναν ....Δεν τον ξεγελάς τον Βλάχο"

Το Λαογραφικό Μουσείο του Συρράκου είναι ένα διατηρημένο αρχοντικό σπίτι το οποίο για την εποχή του είχε πάρα πολλές ανέσεις και έπιπλα φερμένα από το εξωτερικό. Το εμπόριο των Συρρακιωτών στις αρχές του αιώνα ήταν ξακουστό και είχαν πολλές δοσοληψίες με το εξωτερικό.

Σε ένα δωμάτιο του σπιτιού βρίσκονται οι διακρίσεις της κ. Φωτιάδου- απόγονου της αρχοντικής οικογένειας- η οποία έχει ιδρύσει ένα χορευτικό κι έχει ταξιδέψει σε ολόκληρο τον κόσμο. Φέτος εγκαινίασε και την ανάγλυφη προτομή της στον μπροστινό τοίχο του σπιτιού.

Πάνω από το κρεβάτι της μεγάλης κρεβατοκάμαρας υπάρχει ένα λευκό μπαχτό με κεντημένη τη φράση: "το πεπρωμένον φυγείν αδύνατον"

Ο κύριος Οδυσσέας που μας ξενάγησε στο Λαογραφικό Μουσείο του Συρράκου. Περήφανος Βλάχος και καλός ξεναγός. Το μουσείο είναι ανοιχτό μόνο Σάββατο και Κυριακή 11:00 με 13:00 και είναι δωρεάν

Το σύμβολο του Συρράκου είναι ο σταυραετός, ένας αετός που οι κάτοικοι συνηθίζουν να λένε ότι έχει έναν άσπρο σταυρό ανάμεσα από τα μάτια του. Ο σταυραετός υπάρχει και σε πολλά δημοτικά τραγούδια, οι Συρρακιώτες όμως τον έχουν συμβολοποιήσει και τον έχουν κάνει δικό τους.

Χαραγμένος ο Σταυραετός στον πέτρινο τοίχο που βρίσκεται αντικριστά από το καμπαναριό της εκκλησίας της Παναγιάς στο κέντρο του χωριού

Στον αυλόγυρο της εκκλησίας της Παναγίας κάτω από τον μεγάλο πλάτανο. Η θέα είναι ονειρική

Το βράδυ ήρθε και εμείς συνεχίσαμε τη βόλτα μας. Μέσα από ένα σπίτι άκουσα κάποια συζήτηση στα βλάχικα και κάπου πιο μακριά κάποιος είχε βάλει ηπειρώτικα τραγούδια. Η ατμόσφαιρα του χωριού δίνει την αίσθηση ότι ζεις ένα διήγημα παλαιότερων αιώνων.

ένα εγκαταλειμμένο σπίτι που μοιάζει με φάτσα φαντάσματος και ένα κατηφορικό μονοπάτι

Το βράδυ φάγαμε στην βεράντα της ταβέρνας ¨Σταυραετός¨ που βρίσκεται δίπλα από την πλατεία του χωριού. Όλα ήταν πολύ νόστιμα και όπως συνηθίζεται στα χωριά, είχαν λαχανικά από δική τους καλλιέργεια. Το μαρούλι έκανε την διαφορά, χοντρό φύλλο και μυρωδάτο.

(Πληρώσαμε γύρω στα 30 ευρώ για 3 άτομα παίρνοντας 1 πιάτο φαγητό και 4 ορεκτικά μαζί με ένα κιλό κρασί)

η όμορφη βεράντα της ταβέρνας "Σταυραετός" το βράδυ

Δυστυχώς το πνευματικό κέντρο του Συρράκου ήταν κλειστό, το ίδιο και το σπίτι του Κρυστάλλη, χωρίς να γνωρίζουμε πότε ανοίγουν. Ανακαλύψαμε όμως ανοίγοντας μία συρμάτινη πόρτα, μια εκκλησία με ένα καμπαναριό χτισμένο στην άκρη μιας απόκρημνης πλαγιάς. Ρωτώντας επίσης τους ντόπιους μας έδειξαν στον απέναντι λόφο ένα σημείο όπου φαίνεται ένα καταπράσινο μεγάλο δέντρο. Φτάνοντας εκεί μπήκαμε κάτω από τη σκιά όχι ενός, αλλά πέντε μεγάλων πλάτανων.

Στα πέτρινα μονοπάτια του Συρράκου

σε μια ωραία καφετέρια το πρωί που φάγαμε παγωτό και αγόρασα μια ξύλινη σφυρίχτρα που κάνει τον ήχο του κούκου και μυρίζει σαν κατσίκι

καθισμένοι στα πέτρινα πεζούλια στον ίσκιο των μεγάλων πλατάνων λίγο έξω από το Συρράκο

Χαλαρώνοντας στο μπαλκόνι του σπιτιού μας με φετούλες μαρμελάδα σύκο

Ακόμα πιο έξω από τα πλατάνια υπάρχει η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου στην άκρη ενός μεγάλου γκρεμού. Η θέα με τον ποταμό Χρούσια που απλώνεται μέχρι να χαθεί πάλι μέσα στη βαθιά χαράδρα, είναι μια αίσθηση μοναδική.

η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου
και η θέα αν τολμήσεις και πας στην άκρη της αυλής του...
η μεγάλη χαράδρα που χωρίζει το Συρράκο με τους Καλαρρύτες. Θυμάμαι ακόμα που περπατούσαμε μέσα στα ανοίγματα των βράχων και από ψηλά κυλούσαν νερά, όταν την είχα διασχίσει πριν αρκετά χρόνια με τον ορειβατικό σύλλογο. Η διαδρομή διαρκεί γύρω στις 3 ώρες.
Στα μέσα Ιούλη είναι μάλλον η εποχή των πεταλούδων. Ολόκληρο το χωριό είχε γεμίσει με πολύχρωμες πεταλούδες

Μονή Κηπίνας

Η μονή Κηπίνας βρίσκεται 20 λεπτά περίπου από το Συρράκο. Η θέα είναι μοναδική: το μοναστήρι είναι χτισμένο σε μεγάλο υψόμετρο μέσα στα κατακόρυφα ψηλά βράχια.

(Αφήστε το αυτοκίνητο στο σημείο που θα δείτε το ανηφορικό πέτρινο μονοπάτι από την αριστερή μεριά του δρόμου -είναι κάποια μέτρα παρακάτω αφού φανεί το μοναστήρι. Βέβαια η μονή είναι κλειδωμένη. Ζητήστε το κλειδί από την κυρία με το εστιατόριο από την δεξιά μεριά του δρόμου προς Κηπίνα -το μαγαζί έχει κληματαριές-.)

Η μονή Κηπίνας. Από κάτω κυλά ο ποταμός Άραχθος και από απέναντι βρίσκονται τα βουνά Τζουμέρκα

Ακολουθεί ένα μακρύ πέτρινο μονοπάτι που αιωρείται σχεδόν στην άκρη του βράχου

Η είσοδος στη μονή με την κινητή ξύλινη γέφυρα που την ανέβαζαν για να προφυλάσσονται απο επιδρομές

Μπαίνοντας ένιωσα την δροσιά από το σπήλαιο που εκτείνεται στο τελευταίο δωμάτιο της μονής. Το σπήλαιο είναι χαμηλό, λίγο λιγότερο από 300 μέτρα βάθος. Περπατήσαμε σκυφτοί μέχρι εκεί που μπορούσαμε, αλλά δε βρήκαμε καμιά νυχτερίδα και γυρίσαμε πίσω

Το κύριο δωμάτιο της μονής. Στο βάθος είναι οι κάμαρες των μοναχών

μια κλίνη με την φωτογραφία του τελευταίου μοναχού που την κατοίκησε και ο διάδρομος προς αυτές ανάμεσα στα στενά βράχια

Ένας από τους εντυπωσιακούς χώρους της μονής Κηπίνας μέσα στον βράχο. Όσοι δε φοβούνται τα ύψη μπορούν να τολμήσουν να κοιτάξουν από τα παράθυρα του δωματίου...

Γιαγιάδες no.3

2009-07-21T03:36:00.010+03:00

Συλλογή και προβολή εργόχειρων και εξιστορήσεων από τα μέσα του 20ου αιώνα, από γιαγιάδες που ζουν σε χωριά της Ηπείρου. Παρακάτω είναι κείμενα από τις εξιστορήσεις τους. Είναι μαγικό όταν αρχίσουν να διηγούνται, και έχουν τόσα πολλά να πουν. Ιστορίες ολόκληρες! Τόσο περίεργες και μακρινές από τις δικές μου... Ζωή Λέγομαι Αθηνά Κλείτσα και είμαι 74 χρονών. Είμαι αγρότισσα αλλά το ’70 πήγα στην Γερμανία και δούλεψα σε εργοστάσιο με παπλώματα και κουβέρτες. Ήμουν η πιο γρήγορη στη δουλειά. Στο χωριό οι νέες μαθαίναμε η μία από την άλλη να φτιάχνουμε ραφτά. Τότε έφτιαξα την προίκα μου μόνη μου: τέσσερις βελέντζες, πέντε κιλίμια και ένα πάπλωμα αγορασμένο από τα Γιάννινα. Πήγα σε γάμο με προξενιό. Έκανα δύο παιδιά ένα αγόρι κι ένα κορίτσι και τα ονομάσαμε Κωνσταντίνο και Κωνσταντίνα, αυτός πυροσβέστης αυτή έμαθε μοδίστρα. Ο άντρας μου ο Ηλίας πέθανε πριν δύο χρόνια. Τώρα κρατάω εγώ το σπίτι και το αμπέλι, αλλά αυτός ήξερε πώς να βγάζει το κρασί και το τσίπουρο. Εγώ του φώναζα πολύ αλλά ήταν καλός, έκανε όλες τις δουλειές. Τώρα έχουν πεθάνει όλοι εδώ για να πουν τι κάναμε στα χρόνια μας. Παρακάτω είναι μια συγχωριανή, έχουμε και τον ψωμά και τον μανάβη που μας φέρνουν τα πράγματα μέχρι το σπίτι. Πήγα μέχρι την πρώτη δημοτικού. Η μικρότερη αδερφή μου το έβγαλε όλο, η Κίτσα. Δουλεύαμε στα χωράφια εγώ με την μάνα μου και την μεγαλύτερη αδερφή μου τη Γαλατία. Έχω πολλά χρόνια να φτιάξω κιλίμια, μόνο τα παντελόνια του παππού μπάλωνα και τις ρόμπες μου. Το σώμα μου και τα χέρια καταπονήθηκαν από τις δουλειές, ήταν βαριές αυτές οι δουλειές. Τότε φτιάχναμε όμορφα πράγματα. Τώρα δε μπορώ να περπατήσω καλά, εγχειρισμένη είμαι, αυτή είναι η ζωή μου. στο γάμο της Αθηνάς Πείνα με τον Ηλία Κλείτσα, Λιγοψά 1958 Έργο Τα κάναμε όλα μόνες μας. Στην αρχή κουρεύαμε τα πρόβατα. Παίρναμε το μαλλί και ανάβαμε φωτιές για να το βράσουμε και να ξεμυρίσει. Μετά το πλέναμε στον λάκκο με τα νερά και το κοπανάγαμε πάνω στις πέτρες με τον κόπανο, κατόπιν το γρέναμε δηλαδή βγάζαμε τις ακαθαρσίες που είχε μέσα το μαλλί και το βάζαμε στα αλανάρια, έπεφτε όλη η σκόνη και γινόταν σαν μετάξι και το μαζεύαμε σε τλούπες. Στη ρόκα το γνέθαμε με το αδράχτι και γινόταν νήμα. Κατόπιν το παίρναμε το νήμα και το κάναμε κουλούρες για να βαφτεί. Είχαμε πολλών λογιών βαφές που τις αγοράζαμε από τα Γιάννενα, από τον Εξάρχου, αυτός είχε πολλές. Φτάναμε στα Γιάννενα με τα γαϊδούρια. Όταν είχαμε λεφτά μέναμε σε χάνι, αλλιώς ξεκινούσαμε ξημερώματα και φτάναμε βράδυ πίσω. Τις παίρναμε τις βαφές και τις βάζαμε σε καζάνι μαζί με τις κουλούρες. Εκεί τις αφήναμε μέχρι να βράσουν και μετά τις απλώναμε στον ήλιο μέχρι να στεγνώσουν, μια-δυο ώρες. Αυτό είναι κιλίμι που το’ φτιαξα στον αργαλιό. Μπαχτό που έμπαινε πάνω στα μπάσια, τα κρεβάτια με σανίδα. Τα στρώναμε για ομορφιά. Αυτό εδώ έχει πολλών σοϊών σειρές, είναι από την προίκα μου. Λέγαμε όλες μαζί τι χρώματα θα φτιάξουμε και μετά έπαιρνε η καθεμιά κι έφτιαχνε το δικό της. Με σπάγγο χοντρό γίνονταν τα μπαχτά. Αυτού κομπόδεσα τα βαμβάκια στις άκρες για να μην ξηλωθεί. Ο αργαλιός βγάζει ένα φύλλο τη φορά. Έφτιαξα δύο φύλλα ίδια, τα ‘σμιξα και τα ‘ραψα για να γίνει μεγάλο. Οι κοπέλες του χωριού που μάθαιναν υφαντική, 1955 Το κείμενο δημιουργήθηκε από προτάσεις που ειπώθηκαν στη προσωπική συνομιλία με την Αθηνά Κλείτσα στο χωριό Λιγοψά της Ηπείρου στις 19-04-2009 και από τηλεφωνικές συνομιλίες μαζί της στις 28-6, 4 και 5-7 2009.

Γιαγιάδες no.2

2009-07-21T02:20:00.026+03:00

Συλλογή και προβολή εργόχειρων και εξιστορήσεων από τα μέσα του 20ου αιώνα, από γιαγιάδες που ζουν σε χωριά της Ηπείρου. Το στήσιμο και η φωτογράφιση έγινε στη Σκάλα, περιοχή Σκάλα, Ιωάννινα. Ευχαριστώ τον Βασίλη Σιάφη-ιδιοκτήτη της Σκάλας για την παραχώρηση του χώρου. Κάποιες φωτογραφίες από τα έργα της έκθεσης: Αλεξάνδρα Ντίσκου και Αθηνά Κλείτσα από Λιγοψά Ιωαννίνων. Μπαχτό και κιλίμι φτιαγμένο τη δεκαετία του 1950 σε χειροκίνητο αργαλειό. Προορίζονταν για προίκα. Κατερίνα Ζήκου από Πολύγυρο Δωδώνης. Κιλίμι που τοποθετούνταν στη σέλα του γαϊδουριού για γάμους. Φτιαγμένο τη δεκαετία του 1940 σε χειροκίνητο αργαλειό. Ενάμισι μήνας δουλειάς. και διακοσμητικό καθισμάτων σε καρέκλες. Δεκαετία 1960, πλεχτό με κονταρίτσα. Ευφροσύνη Πάκου από Δομολεσσά, εγκατεστημένη στο Πολύδωρο Ιωαννίνων. Τουρβάδες για τις δουλειές στα χωράφια.

Γιαγιάδες no.1

2009-07-20T23:45:00.021+03:00

Ήρθε η ώρα να καταθέσουμε τις προτάσεις μας για τις δραστήριοτητες των "Urania's Gardens" του 2009. Στα πλαίσια της προβολής και ανάδειξης πολιτισμών, σκέφτηκα να παρουσιάσω τα εργόχειρα και τις εξιστορήσεις των γιαγιάδων της Ηπείρου... δεν έχουν μείνει πολλές που ζούνε στα χωριά. Αυτός είναι ο πρόλογος της ιδέας και κάποιες φωτογραφίες από το ντοσιέ εργασίας μου. Η ιδέα έπρεπε να συνδεθεί με την πρόταση της UNESCO για σύνδεση πολιτισμού και αστρονομίας, με την προτροπή "every culture has a sky" για το 2009. Έτσι κάπως δημιουργήθηκε ο "Αστερισμός των Γιαγιάδων"... Θα παρουσιαστεί τον Οκτώβρη του 2009 στην Πολιτιστική Ημερίδα που θα διοργανωθεί στην Αθήνα. «Γιαγιάδες» Συλλογή και προβολή εργόχειρων και εξιστορήσεων από τα μέσα του 20ου αιώνα, από γιαγιάδες που ζουν σε χωριά της Ηπείρου. Εργόχειρα φτιαγμένα στα μέσα του 20ου αιώνα, από κορίτσια που ζούσαν στα χωριά της Ηπείρου. Στα χωριά αυτά τις συνάντησα το 2009, ως γιαγιάδες πια. Φυλούσαν τα κιλίμια που είχαν φτιάξει μέσα σε μπαούλα. Τους ζήτησα να διαλέξουν ό,τι ήθελαν και να μου διηγηθούν ό,τι θυμόνταν από τη ζωή τους. Στην περιφέρεια των Ιωαννίνων υπάρχουν πολλά χωριά με παράδοση σε μάλλινα υφαντά, φιλοτεχνημένα από γυναίκες. Το πλέξιμο και το κέντημα ήταν μια γυναικεία οικιακή απασχόληση για όλες τις ηλικίες. Γυναίκες της παραδοσιακής κοινωνίας κεντούσαν για να διακοσμήσουν τα σπίτια τους, έπλεκαν ρούχα και ύφαιναν στον αργαλειό. Στη σύγχρονη κοινωνία τέτοιες ανάγκες ένδυσης και διακόσμησης του σπιτιού καλύπτονται από την βιομηχανία. Στα χωριά όμως συνεχίζουν να ζουν τα κορίτσια που κεντούσαν κι έπλεκαν. Έχουν γίνει γιαγιάδες… Όπως από τα βάθη των αιώνων οι άνθρωποι φαντάζονταν και ονόμαζαν τους αστερισμούς στον χάρτη του ουρανού, φαντάστηκα πάνω στον χάρτη της γης έναν αστερισμό στον οποίο κάθε αστέρι αντιπροσωπεύει τον τόπο που ζει η κάθε γιαγιά. Ονόμασα τον αστερισμό αυτό «Γιαγιάδες». Η ιδέα του «αστερισμού των Γιαγιάδων της Ηπείρου» δημιουργήθηκε σαν κίνηση ευαισθητοποίησης απέναντι στην τρίτη ηλικία, στην περιφέρεια των πόλεων που ερημώνεται σταδιακά και σε μια παραδοσιακή έκφανση που ξεχνιέται. Οι γιαγιάδες που συνάντησα μου μίλησαν με πάθος και χιούμορ για τις ζωές τους και έδειξαν με χαρά τα δημιουργήματά τους, που με τόσο κόπο είχαν φτιάξει. Με συγκίνησαν πραγματικά κι εύχομαι ο αστερισμός των Γιαγιάδων να μεγαλώνει συνεχώς και να φέρνει στο φως μοναδικές ιστορίες και δημιουργίες. Μαριάνα Ζήκου

Το έργο της ερμηνείας

2009-05-29T16:01:00.037+03:00

Στις 26 και 27 Μαΐου πραγματοποιήθηκε ένα πολύ ωραίο συνέδριο στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων με τον παραπάνω τίτλο. Πανεπιστημιακοί καθηγητές από διάφορα θεωρητικά πεδία προσπάθησαν μέσα σε 20λεπτες εισηγήσεις να μιλήσουν για το τον τρόπο ερμηνείας στη φιλοσοφία, στη λογοτεχνία και στις τέχνες. Κάτω από αυτόν τον τίτλο θα γράψω περιληπτικά τι ειπώθηκε από τους καθηγητές που παρακολούθησα, αλλά ταυτόχρονα θα ερμηνεύω με την σειρά μου τις δικές τους ερμηνείες. Συνεχίζουμε...

Τάκης Καγιαλής, Αναπληρωτής Καθηγητής, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων

"Ο αρχαίος μύθος στη μοντέρνα ποίηση: Γνωστικά προαπαιτούμενα και κοινωνικές ιεραρχήσεις"
Ο κ. Τάκης Καγιαλής εξετάζει πώς οι μοντέρνοι ποιητές χρησιμοποιούν τον αρχαίο μύθο στα ποιήματά τους. Γι' αυτό αναλύει τρία ποιήματα από διαφορετικούς ποιητές, οι οποίοι έχουν κάνει χρήση του αρχαίου μύθου με τρεις διαφορετικούς τρόπους.

Εισαγωγή:

Ο T.S.Elliot, μας μίλησε "περί μυθικής μεθόδου", έναν νέο όρο που επισημαίνει τον διαφορετικό τρόπο χρήσης του μύθου στη σύγχρονη ποίηση. Οι μοντέρνοι ποιητές που δημιουργούν με τη μυθική μέθοδο, λέει, παρουσιάζουν τον μύθο πιο διακριτικά, υπαινικτικά και συχνά τον συνδυάζουν με αναχρονισμούς και ιστορικά στοιχεία, ενώ στους παλιότερους ποιητές ο μύθος είναι το ίδιο το περιεχόμενο του ποιήματος, που κυλά αφηγηματικά. Έτσι στους νεότερους ποιητές, ο μύθος λειτουργεί περισσότερο σαν ένα εκφραστικό μέσο και όχι θεματική πηγή.
[Ένας αρχαίος ποιητής, γράφει ο Ν. Βαγενάς, δε μπορεί να χρησιμοποιήσει τη μυθική μέθοδο γιατί δεν αισθανόταν τον μύθο με τον τρόπο που τον αισθανόμαστε εμείς. Αυτό που εμείς ονομάζουμε μύθο σήμερα, είναι μια εκλογικευμένη αντίληψη ενός παραμυθιού ξεχασμένου που επιζεί μέσα από γραπτά, ενώ στην αρχαία εποχή ήταν μια ζωντανή πραγματικότητα.]
Η "μυθική μέθοδος" είναι λοιπόν χαρακτηριστικό της λογοτεχνίας μιας μεταμυθικής εποχής, που ξεκινάει στον αγγλοσαξονικό χώρο με τους Joyce, Pound, Elliot και στον ελληνικό χώρο με τον Σεφέρη.
[Οι μυθικοί ήρωες πάντως συνεχίζουν να ζουν στις καρδιές του απαίδευτου λαού. Όταν οι λόγιοι στρέφουν την προσοχή τους στους αγρότες, διαπιστώνουν έκπληκτοι την επανανακάλυψη μιας ζωντανής μυθολογίας! Δεν είναι όμως αυτοί οι μύθοι που έχει στα ποιήματά του ο Σεφέρης.]

Έτσι τα ερωτήματα που τίθενται από την μεριά των αναγνωστών είναι: Ποιες είναι οι γνώσεις, οι εξοικειώσεις που πρέπει να έχει όποιος θέλει να αναγνώσει ένα τέτοιο σύγχρονο αρχαιόμυθο ποίημα; Μήπως το ποίημα μπορεί να εξετάζει, να ελέγχει τις γνώσεις και το επίπεδο του αναγνώστη; Μήπως έτσι μπορεί να δημιουργήσει μια κοινωνική ελίτ, η οποία είναι σε θέση να κατανοεί τέτοιου είδους ποιήματα;

i. Το έργο του Σεφέρη

Το έργο του Σεφέρη έχει υψηλές φιλολογικές αναφορές και απαιτεί ένα ανάλογο, υψηλά μορφωμένο κοινό. Το έργο του "όνομα δ'Ορέστης" είναι εμπνευσμένο από ένα αρχαίο ποίημα όπου ο Ορέστης επιδίδεται σε αρματοδρομίες. Με μια πρωτοβάθμια ανάγνωση φαίνεται γρίφος και η αλληγορία του μέχρι σήμερα μας διαφεύγει. Αν δε δηλωνόταν και ο τίτλος, δύσκολα έως αδύνατον να καταλαβαίναμε για ποιον γίνεται λόγος, πολύ λίγοι εξάλλου γνωρίζουν την κλίση του Ορέστη στις αρματοδρομίες. Αυτή βέβαια η αντιμετώπιση του μύθου που σήμερα έχει φυσικοποιηθεί και μπορεί να θεωρηθεί συντηρητική, το 1935 ήταν μια ριζοσπαστική αλλαγή. Πόσο αθώο όμως είναι το αρχαιογνωστικό παιχνίδι που παίζει ο Σεφέρης με το κοινό, αποκλείοντας τα μικρά και μεσαία στρώματα από το έργο του και συγχρόνως πόσο ευχάριστο ήταν για την ελίτ να ανακαλύπτει στο έργο του αρχαίες γνωστές αναφορές που ικανοποιούσαν την υπερφίαλη φύση της;

ii. Το έργο του Ρίτσου

Ο Ρίτσος είναι η δεύτερη αναφορά. Το ποίημα που έγραψε στη Λέρο, "Η απόγνωση της Πηνελόπης", μεταχειρίζεται τον μύθο διαφορετικά. Αναφέρεται στην Πηνελόπη του Οδυσσέα, ένα πρόσωπο γνωστό στο ευρύ κοινό. Οι ρητές παραπομπές σε αρχαίες αναφορές είναι γενικού ή ειρωνικού χαρακτήρα και δε προκαλείται η αίσθηση αμορφωσιάς. Το ποίημά του διαβάζεται αυτοτελώς και ξέρουμε για τι πράγμα μιλάει. Τα παραδείγματα αρχαίων αναφορών που χρησιμοποιεί ο Ρίτσος, είναι εύκολο να ερμηνευθούν αφού είναι παρμένα από ένα βιβλίο που συνήθιζε να έχει πάντα μαζί του και στις εξορίες του, την "Δίτομη χαρτόδετη διπλή Βίβλο".

iii. Το έργο του Ραγκαβή

Τέλος έχουμε τον Ραγκαβή, έναν φαναριώτη λόγιο ποιητή του 19ου αι. Διαβάζοντας το ποίημά του "Διονύσου πλους" του 1864, νιώθουμε ένα εντελώς διαφορετικό κλίμα. Ο μύθος δίνεται σαν σε μια διήγηση ενός παραμυθιού. Αδιαφορεί για την ιστορική πραγματικότητα των προσώπων και γεγονότων για τα οποία μιλάει. Το ποίημα είναι περισσότερο φτιαγμένο σαν λαϊκή μυθιστορία με επίκαιρα στοιχεία, ακόμα και στην δομή του (ομοιοκαταληξία, έμμετρος λόγος, λεξιλόγιο). Δεν αναβιώνει τον αρχαίο μύθο, αλλά δημιουργεί πάνω στη λαϊκή θυμοσοφία.

[Η ερώτησή μου ήταν αν υπάρχει λάθος στο να ερμηνεύσουμε ελεύθερα και υποκειμενικά το ποίημα του Σεφέρη (με αρχή τη φράση του Καντ "ερμηνεία σημαίνει ελευθερία" από την ομιλία της κ. Λαβράνου) και από την άλλη, τι κερδίζει κανείς αν βρει την πραγματική αλληγορία του ποιήματος (μήπως αυτό είναι που ο Deleuze είχε ονομάσει "βλακεία" αφού δεν αφορά τίποτα και κανέναν είτε το βρούμε είτε όχι, από την ομιλία του κ. Πρελορέντζου).
Η απάντηση του κ. Καγιαλή είναι ότι κάποιες φορές υπάρχουν πλαστές αλληγορίες -σε αυτές εντάσσεται και το ποίημα του Σεφέρη- οι οποίες χρησιμοποιούν σύμβολα επινοημένα από τους δημιουργούς της, τα οποία δεν οδηγούν σε κάποια αντιστοιχία.
Ο κ. Παπαθεοδώρου προσθέτει ότι η ανασυγκρότηση σήμερα ενός ποιητικού σύμπαντος, δηλαδή η ερμηνεία ενός ποιήματος, γίνεται με βάση πηγές από το παρελθόν, κάνοντας την ερμηνεία μια ατέλειωτη πηγολογία.]

Βοηθητικές Πηγές:
Ν.Βαγενάς, Η ειρωνική γλώσσα-κριτικές μελέτες για την νεοελληνική γραμματεία, εκδ.στιγμή, Αθήνα, 1998
"ένας ιδιάζων ποιητής", εφ.Το Βήμα, 4-5-2003

Το έργο της ερμηνείας

2009-05-28T21:22:00.012+03:00

Στις 26 και 27 Μαΐου πραγματοποιήθηκε ένα πολύ ωραίο συνέδριο στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων με τον παραπάνω τίτλο. Πανεπιστημιακοί καθηγητές από διάφορα θεωρητικά πεδία προσπάθησαν μέσα σε 20λεπτες εισηγήσεις να μιλήσουν για το τον τρόπο ερμηνείας στη φιλοσοφία, στη λογοτεχνία και στις τέχνες. Κάτω από αυτόν τον τίτλο θα γράψω περιληπτικά τι ειπώθηκε από τους καθηγητές που παρακολούθησα, αλλά ταυτόχρονα θα ερμηνεύω με την σειρά μου τις δικές τους ερμηνείες. Συνεχίζουμε...

Ηλίας Πολυζώης, Assistant Professor, Department of Modern Languages and Literatures, The University of Western Ontario, Canada

"The Hermeneutics of Laughter "
Στην ερμηνευτική του γέλιου θα γνωρίσουμε κάποια γεγονότα αλλά και φιλοσοφικές σκέψεις στην ιστορία του δυτικού κόσμου που έχει ξεχωρίσει ο κ.Πολυζώης αλλά και οι συνομιλητές της συζήτησης, τα οποία φωτίζουν τις σημασίες και τις ερμηνείες που δίνονται στο γέλιο τον 19ο και 20ο αιώνα.

Ο T.S.Elliot είχε μιλήσει στο φιλοσοφικό του έργο για την παρελθοντικότητα του παρελθόντος ("pastness of the past"). Με αυτό εφιστά την προσοχή μας στον πεπερασμένο χαρακτήρα του χρόνου, ο οποίος μπορεί να γίνει αιτία ένα κείμενο να παρερμηνευθεί από μεταγενέστερους που θα προσπαθήσουν να το προσεγγίσουν. Αυτή η αναφορά και μεταμόρφωση ενός κειμένου από ένα άλλο ή ακόμα και η ομοιότητα ενός έργου με ένα άλλο που λειτουργεί σαν πρότυπο, περιγράφεται κάτω από τον όρο: "Intertextuality" Ένα τέτοιο παράδειγμα είναι η Θεία Κωμωδία του Δάντη (με πρότυπο την Αινειάδα του Βιργιλίου που ο Δάντης θαύμαζε). Θωρείται ότι τα τρία μέρη του έργου του Inferno, Purgatorio και Paradiso, απεικονίζουν τα τρία βασικά είδη των κωμικών μορφών: το Inferno την μαύρη κωμωδία, το Purgatorio την ανάλαφρη και το Paradiso το ευτυχισμένο τέλος.

Το 1855 ο Baudelaire έγραψε το "Esssence of Laughter", και σε αυτό λέει: "Το γέλιο είναι σατανικό και γι' αυτό βαθιά ανθρώπινο. Προέρχεται από την πεποίθηση που έχει ο άνθρωπος για τον εαυτό του, ότι είναι ανώτερος όλων". Και η χριστιανοσύνη όμως είχε δει το γέλιο με έναν μυστηριακό και ταυτόχρονα διττό τρόπο: εκτός από σατανικό, το γέλιο υπάρχει και στον παράδεισο. Ο Baudelaire ταύτισε το γέλιο με την μοντερνικότητα(εννοώντας με αυτόν τον όρο την εποχή που ζούσε). Μίλησε για τις γελοιογραφίες, οι οποίες δε θεωρούσε ότι γελοιοποιούσαν ένα αντικείμενο, αλλά ότι αποτελούσαν μια εκ νέου ανεξάρτητη δημιουργία.

Τον 20ο αιώνα ο Bakhtin εξελίσσει την ερμηνεία του γέλιου: "το γέλιο καταστρέφει το επικό. Για να γίνει κάτι κωμικό χρειάζεται να έρθει κοντά μας" και υπό αυτήν την έννοια ίσως το γέλιο μπορεί να καθοριστεί επιστημολογικά.

[Από το κοινό του συνεδρίου αναφέρεται το παράδειγμα του θεατρικού έργου του Τσέχωφ, "ο θείος Βάνια", το οποίο γράφτηκε σαν κωμωδία αλλά στην εποχή μας συνηθίζεται να ανεβαίνει σαν τραγωδία.
Ο κ.Πολυζώης απαντάει με ένα παράδειγμα από τον Πασκάλ ο οποίος περιγράφει ένα περιστατικό από μια παράσταση με μαριονέτες που έπαιζαν τον γνωστό "Ορέστη". Καθώς το έργο εξελισσόταν, η μαριονέτα που ήταν ο Ορέστης σκίζει καταλάθος τον χάρτινο ουρανό του σκηνικού, μετατρέποντας τον Ορέστη σε ...Άμλετ. Αν νομίζαμε ότι αυτή η πράξη ήταν γραμμένη στο σενάριο, θα άλλαζε η ερμηνεία του έργου.Σύμφωνα με τον Pirandello "η κωμωδία έχει ανάγκη από τα συμφραζόμενά της".
Ο κ.Δερμεντζόπουλος συμπληρώνει ότι σε μια περίπτωση που ένα έργο ερμηνεύεται διαφορετικά σε μια διαφορετική εποχή, έχει να κάνει και με το "intentio lectoris" (δηλαδή την πρόθεση του ίδιου του κειμένου όπως την έχει πρωτοεπισημάνει ο U.Eco) και φέρνει σαν παράδειγμα τον Kafka, ο οποίος επανερμηνεύτηκε μέσα από το γκροτέσκο. Πάντως, παρατηρεί, ο εξοβελισμός του γέλιου τον 16ο και 17ο αι. (παραλείπει τον Rambelait μιας και εντάσσεται περισσότερο στη λαϊκή κουλτούρα) συνεχίζει την παράδοση μέχρι και την εποχή του Holywood, το οποίο βραβεύει ως επί το πλείστον δράματα, που θεωρούνται "σοβαρή τέχνη". Έχει ενδιαφέρον ότι στο γύρισμα του 20ου αιώνα, κινήματα που ήθελαν να είναι πρωτοπόρα υιοθέτησαν πάλι το γέλιο, με το οποίο προκαλούσαν αλλά και ειρωνεύονταν την καθεστηκυία τάξη (σουρεάλ, νταντά κα.) Είδη που εξαντλούνται μπορούν να οδηγήσουν σε νέες, υβριδικές μορφές. Παράδειγμα η φαρσοκωμωδία της όπερα-μπούφα που μεταλλάσσεται σε μικροαστική κωμωδία με πιο λόγια ωστόσο στοιχεία γέλιου.]

Βοηθητικές Πηγές: Michele Mannoosh, Baudelaire and Caricature: From the Comic to the Art of Modernity, Pennsylvania State University Press, 1992
Νικόλαος Ουδατζής, Η Χρηστική Αξία και οι Δυνατότητες της Ερμηνευτικής Μεθόδου στη Διαδικασία Μελέτης και Κατανόησής της, 2ο διεθνές συνέδριο "Η παιδεία στην αυγή του 21αι-θέματα ιστορίας κι εκπαίδευσης"

Το έργο της ερμηνείας

2009-05-28T16:46:00.019+03:00

Στις 26 και 27 Μαΐου πραγματοποιήθηκε ένα πολύ ωραίο συνέδριο στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων με τον παραπάνω τίτλο. Πανεπιστημιακοί καθηγητές από διάφορα θεωρητικά πεδία προσπάθησαν μέσα σε 20λεπτες εισηγήσεις να μιλήσουν για το τον τρόπο ερμηνείας στη φιλοσοφία, στη λογοτεχνία και στις τέχνες. Κάτω από αυτόν τον τίτλο θα γράψω περιληπτικά τι ειπώθηκε από τους καθηγητές που παρακολούθησα, αλλά ταυτόχρονα θα ερμηνεύω με την σειρά μου τις δικές τους ερμηνείες. Συνεχίζουμε...

Αλεξάκης Αλέξανδρος, Αναπληρωτής καθηγητής, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων

"Δυνατότητες ερμηνείας μεσαιωνικών κειμένων: Η περίπτωση της εικονομαχίας"
Κατά τον Μεσαίωνα, την εποχή που η μαγγανεία και η θρησκοληψία απασχολούσαν όσο ποτέ τους ανθρώπους, πολλοί ήταν αυτοί που μαρτύρησαν σε βασανιστήρια. Κάποιοι αγιοποιήθηκαν και κάποιοι όχι. Το τι συνέβη στον καθένα το γνωρίζουμε από τους βίους τους.

Ανάμεσα σε πολλούς "βαρετούς" βίους αγίων (ενάρετοι άνθρωποι που έκαναν το καλό, υπέμεναν βασανιστήρια λόγω της πίστης τους, θανατώθηκαν αλλά ανακηρύχθηκαν απόστολοι επειδή ο λαός τους συμπαθούσε), βρίσκουμε έναν παράδοξο βίο με πρωτοφανή πλοκή, ο οποίος γράφτηκε τον 9ο αιώνα. Πρόκειται για τον βίο του Ηλιόδωρου. Ας έχουμε υπόψιν μας ότι εκείνα τα χρόνια που γράφτηκε ο βίος του Ηλιόδωρου, το βυζαντινό κράτος περνούσε μία από τις πιο ταραγμένες του περιόδους, την περίοδο της Εικονομαχίας. Εκείνη τη περίοδο λοιπόν, ο βίος του Ηλιόδωρου χαρακτηρίστηκε ως εικονοκλαστικό κείμενο, ένα κείμενο δηλαδή που ωθεί τον πιστό να απαρνηθεί τις εικόνες. Ας δούμε κάποιες στιγμές από τον βίο αυτού του περίεργου ανθρώπου:

Η ιστορία της ζωής του είναι μεγάλη και εκτυλίσσεται στη Κωνσταντινούπολη και στην Κατάνη. Κάποια στιγμή αποφασίζει να ασπαστεί τον διάβολο και κάνει μια τελετή που του είχε υποδειχθεί. Ο διάβολος εμφανίζεται μπροστά του και τον κάνει ικανό για μαγγανείες. Ο Ηλιόδωρος μετατρέπει την πέτρα σε χρυσό, η Πόλη πλουτίζει, αλλά μετά από λίγο ο χρυσός ξαναγίνεται πέτρα κι έτσι προκαλείται μεγάλη οικονομική και κοινωνική σύγχυση. Μετά από 30 μέρες επισκέπτονται ένα λουτρό, βγαίνοντας από το λουτρό μεταφέρονται μαγικά στη πόλη της Κατάνης. Υπάρχει ένα άλογο που παλεύει και μετά την νίκη του εξαφανίζεται. Άλλα πρόσωπα, όπως ο ύπαρχος της πόλης και αυτοί που τον σταυρώνουν στο τέλος, παίζουν τον δικό τους ρόλο στην εξέλιξη της αφήγησης.

Όπως επισημαίνεται, τα μοτίβα που εμφανίζονται μέσα στον βίο είναι γνωστά από λαϊκούς μύθους, παραμύθια, αλλά και άλλους βίους. Είναι μοτίβα που επέζησαν και εισχώρησαν αργότερα σε πολλών ειδών λογοτεχνικά κείμενα (μετά τον 14ο αιώνα). Η μοναδικότητα του βίου του Ηλιόδωρου έγκειται στη σειρά εμφάνισης αυτόν τον μοτίβων, η οποία είναι ανεπανάληπτη. Ο κ.Αλεξάκης συζητά γιατί αυτό το κείμενο μπορεί να ερμηνεύτηκε σαν εικονοκλαστικό, αφού η σχέση του με δαιμονικές δυνάμεις και τον διάβολο σε πρώτο πρόσωπο μας κάνει σήμερα να το ερμηνεύουμε ως εικονολατρικό (-ειδωλολατρικό), μιας και ο Δαίμονας ήταν ανέκαθεν ταυτισμένος με την ειδωλολατρία. Η εξεικονιστική αναπαράσταση του διαβόλου έχει βαθιές ρίζες στην ίδια την Βίβλο όπου ο διάβολος αναφέρεται σαν τον πρώτο που "ηγάπησε τα σχήματα", τις μεταμορφώσεις. Σχεδόν φυσικά διαπιστώνουμε ότι η χρήση του εικονοκλαστικού χαρακτηρισμού για τον βίο του Ηλιόδωρου δεν αφορά μια "εχθρική στάση στις εικόνες γενικά", αλλά μάλλον μια "εχθρική στάση στη χριστιανοσύνη".

Σε ένα δεύτερο ερμηνευτικό επίπεδο μπορούμε να ταυτίσουμε τις χριστιανικές εικόνες με την ίδια την χριστιανοσύνη (μιας και ξέρουμε ότι η εικόνα μιας Παναγίας δε σήμαινε απλά μια αναπαράσταση, αλλά ήταν η ίδια η Παναγία για τους εικονολάτρες) και έτσι να κάνουμε την αναγωγή ότι: αφού ο βίος είναι εχθρικός στη Χριστιανοσύνη, είναι εχθρικός και προς τις εικόνες. Υπάρχουν λοιπόν διαφορικά επίπεδα ερμηνειών και αντιπαραθέσεων. Η προσπάθεια ερμηνευτικής δυσκολεύει περισσότερο με κείμενα που έχουν έναν βαθμό κριτικότητας και κωδικοποίησης (και επομένως απαιτούν μια εκτενή πηγολογία ενώ ταυτόχρονα χρίζουν αποκωδικοποίησης).

[Ο κ.Δερμεντζόπουλος ανέφερε ένα παράδειγμα διαφορικών αναγνώσεων ενός κειμένου από την ελληνική ιστορία του 19ου αι. "τα αποφθέγματα του Μακρυγιάννη" και πώς αυτά είχαν ερμηνευτεί διαφορετικά από τους συγχρόνους του Μακρυγιάννη, από εθνικά συμφέροντα και από τους σημερινούς μελετητές.]

Το έργο της ερμηνείας

2009-05-27T16:14:00.025+03:00

Στις 26 και 27 Μαΐου πραγματοποιήθηκε ένα πολύ ωραίο συνέδριο στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων με τον παραπάνω τίτλο. Πανεπιστημιακοί καθηγητές από διάφορα θεωρητικά πεδία προσπάθησαν μέσα σε 20λεπτες εισηγήσεις να μιλήσουν για το τον τρόπο ερμηνείας στη φιλοσοφία, στη λογοτεχνία και στις τέχνες. Κάτω από αυτόν τον τίτλο θα γράψω περιληπτικά τι ειπώθηκε από τους καθηγητές που παρακολούθησα, αλλά ταυτόχρονα θα ερμηνεύω με την σειρά μου τις δικές τους ερμηνείες. Συνεχίζουμε...

Γιάννης Πρελορέντζος: Aναπληρωτής Kαθηγητής, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων

"Εκφάνσεις της συνάντησης φιλοσοφίας-κινηματογράφου σύμφωνα με τον Gilles Deleuze"
Ο κινηματογράφος σαν επιστημονικό πεδίο, είναι ένας χώρος χωρίς παράδοση μελετητών. Οι μελετητές του κινηματογράφου δυσκολεύονται να μιλήσουν για φιλοσοφία, το ίδιο και οι φιλόσοφοι για κινηματογράφο. Ο G. Deleuze γύρω στο '60 ασχολήθηκε ως φιλόσοφος με τον κινηματογράφο.

Δύο αποφθέγματα του Deleuze και ο σχολιασμός τους:

"Το ενδιαφέρον που έχουν οι θρησκείες, είναι ο διαφορετικός αθεϊσμός που εκκρίνουν κάθε φορά"

Διαφορετικά μπορεί να εκφράζει τον αθεϊσμό του ένας χριστιανός και διαφορετικά ένας καθολικός ή ινδουιστής. ο Deleuze προσπερνώντας την θρησκεία, ξεχωρίζει τρεις εκφάνσεις των ανθρώπων ως ισάξιες και κορυφαίες: την φιλοσοφία, την επιστήμη και την τέχνη.

"Όχι το νέο χάριν του νέου"

O Deleuze έχει ονομάσει τα εκφραστικά μέσα που χρησιμοποιεί κάθε είδος τέχνης, "Σύμπλοκα". Τα σύμπλοκα της ζωγραφικής για παράδειγμα είναι οι γραμμές και τα χρώματα, ενώ στα σύμπλοκα του κινηματογράφου αναφέρει τη διάρκεια και την κίνηση. Επισημαίνει ότι ο Α.Hitchcock δημιούργησε μια νέα, ουσιαστική ιδέα στον κινηματογράφο: επινόησε την εικόνα-σχέση.

Απόψεις του Deleuze για τον κινηματογράφο:
Ο Deleuze ασχολήθηκε με τον κινηματογράφο γιατί τον θεωρεί ένα ισχυρό σύγχρονο μέσο, που έχει την δύναμη να δημιουργεί ιδέες και να παράγει εικόνες που μπορούν να μας βάζουν σε σκέψη. Ξεχωρίζει κάποιους βασικούς λόγους που μας κάνουν να σκεφτόμαστε. Μια τέτοια κινητήρια δύναμη θεωρεί ότι είναι "να βλέπεις κάτι ως ανυπόφορο". (η σύλληψη του ανυπόφορου είναι ένα βασικό στοιχείο του μεταπολεμικού κινηματογράφου).
Διαχωρίζει το cinema σε δύο μεγάλες ενότητες: Εικόνα-Δράση που αφορά τον προπολεμικό κινηματογράφο και Εικόνα-Χρόνο που αφορά τον μεταπολεμικό, που δείχνει εικόνες-οράματα πλέον και όχι δράση που διαχωρίζεται από την παραγωγή ιδεών και σκέψεων. Ο μεταπολεμικός κινηματογράφος κάνει την εμφάνισή του ήδη από τον νεοϊταλικό ρεαλισμό. Το cinema, λέει ο Deleuze, δεν δημιουργεί κίνηση, αλλά δημιουργεί την αυτοκίνηση της εικόνας. Αποτελεί με αυτόν τον τρόπο κατάτμηση οπτικών, ηχητικών αλλά και απτικών σημείων. (τον τελευταίο όρο τον δανείζεται από τη θεωρία του Riegl). Είναι έτσι ουσιαστικά η εφαρμογή μιας φιλοσοφικής σκέψης που ξεκίνησε στα τέλη του 19ου αιώνα από φιλοσόφους όπως ο Husserl ή ο Nietsche κ.α, οι οποίοι προσπάθησαν να εισάγουν τη κίνηση στη σκέψη.
Σύμφωνα με τον Deleuze το πιο πετυχημένο από τα εγχειρήματα της φιλοσοφικής σκέψης να πλησιάσει την κίνηση ανήκει στον Bergson, ο οποίος στο έργο του "Ύλη και Μνήμη" στο 1ο κεφάλαιο, πραγματοποιεί την συνύπαρξη όλων των χρόνων (ταυτοχρονικότητα).

"Ο Bergson με το έργο του "Ύλη και μνήμη" πραγματοποίησε μια από τις σημαντικότερες Συναντήσεις κινηματογράφου και φιλοσοφίας"

Στον κινηματογράφο αναγνωρίζει το έργο του F.Fellini ως αυτό που έκανε την ταυτοχρονικότητα πραγματικότητα, στο οποίο συνυπάρχουν όλες οι ανθρώπινες ηλικίες (παιδική ηλικία, ενηλικίωση και γηρατειά).

Οι Συναντήσεις:
Ο Deleuze ανέπτυξε μια συγκεκριμένη φιλοσοφία γύρω από τους μεγάλους δημιουργούς. Οι συναντήσεις, λέει, που μπορεί να έχει ένας δημιουργός στη ζωή του (είτε με ανθρώπους είτε με έργα ανθρώπων) είναι πολύ σημαντικές, αλλά πάντα τυχαίες. Μπορεί να οφείλονται σε κοινωνικούς ή ιστορικούς παράγοντες, αλλά ταυτόχρονα είναι και ακούσιες, όπως ακούσια είναι και η σκέψη.

"Οι Συναντήσεις είναι οι υπαίτιες για τη δημιουργία ιδεών και κάθε γέννηση μιας ιδέας είναι γιορτή"

Επισημαίνει ομως ότι αφορούν μόνο τους μεγάλους δημιουργούς και κανέναν άλλον.

Ο κινηματογράφος στο ενδιαφέρον της Σημειωτικής:
Ο Deleuze ξεχωρίζει το cinema σαν ένα σύστημα σημείων ανάμεσα σε πολλά άλλα, χωρίς να το βάζει σε κάποια προνομιακή θέση. Κάθε πεδίο δημιουργίας είναι γι'αυτόν Σημειωτική (πεδίο σημείων), άρα προς διερεύνηση και ερμηνευτική προβληματική. Οι θέσεις του βέβαια για το πώς δύναται κάποιος να προσεγγίσει ένα τέτοιο πεδίο σημείων, δηλαδή πώς να διερευνήσει και να ερμηνεύσει μια Σημειωτική, έχουν ενδιαφέρον και χιούμορ.

"Οι συζητήσεις μου προκαλούν φρίκη..."

Πιστεύει ότι δεν χρειάζονται για να προσεγγίσουμε την ουσία κάποιου ζητήματος, αφού αυτή μπορεί να γίνει πιο εύκολα αντιληπτή με την σιωπή, καθώς οι συζητήσεις:

...καταλήγουν συνήθως σε επίδειξη γνώσεων"

Ο Deleuze για τον θετικισμό και την αναλυτική φιλοσοφία:

"Δεν θα έπρεπε να μας απασχολεί η αλήθεια επειδή είναι αδιάφορη φιλοσοφικά. Αυτό που πρέπει να μας ενδιαφέρει είναι τα ερωτήματα περί σπουδαιότητας"

Χαρακτηρίζει ως "βλακεία" τα συμπεράσματα των θετικιστών ή αναλυτικών φιλοσόφων γιατί δεν έχουν εφαρμογή στη πραγματικότητα και είναι αδιάφορα στη διαλεκτική.

Το έργο της ερμηνείας

2009-05-27T00:40:00.038+03:00

Στις 26 και 27 Μαΐου πραγματοποιήθηκε ένα πολύ ωραίο συνέδριο στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων με τον παραπάνω τίτλο. Πανεπιστημιακοί καθηγητές από διάφορα θεωρητικά πεδία προσπάθησαν μέσα σε 20λεπτες εισηγήσεις να μιλήσουν για το τον τρόπο ερμηνείας στη φιλοσοφία, στη λογοτεχνία και στις τέχνες. Κάτω από αυτόν τον τίτλο θα γράψω περιληπτικά τι ειπώθηκε από τους καθηγητές που παρακολούθησα, αλλά ταυτόχρονα θα ερμηνεύω με την σειρά μου τις δικές τους ερμηνείες. Ας ξεκινήσουμε:

Αλίκη Λαβράνου: Επίκουρη Καθηγήτρια, Πανεπιστήμιο Κρήτης

Ευδαιμονία + Ηθικότητα: ζητήματα ερμηνείας της δεύτερης καντιανής κριτικής
Ο Immanuel Kant, Γερμανός φιλόσοφος, γράφει τον 18ο αιώνα το έργο "Η διαλεκτική της κριτικής του πρακτικού λόγου", το οποίο επηρεάζει την μεταγενέστερη φιλοσοφική σκέψη. Όσο δύσκολο κι αν φαίνεται αρχικά το κείμενο, θέτει ένα ενδιαφέρον και ευκολονόητο ερώτημα:

Να πράττω έτσι ώστε να είμαι ευτυχισμένος, ή η ευτυχία πρέπει να συνοδεύεται από την ηθικότητα;

Οι θέσεις του Καντ:
Ο Καντ υποστηρίζει ότι η ηθική δεν έχει σχέση με τον Θεό ή οτιδήποτε λατρεύει/φοβάται ο άνθρωπος, αλλά έχει να κάνει με την καλή θέληση. Ο άνθρωπος δρα με καλή θέληση ελεύθερα με βάση οικουμενικών νόμων που έχει διαλέξει ο ίδιος για να συμπεριφέρεται στους άλλους ανθρώπους. Για τον Καντ η ηθικότητα δεν έχει σχέση με τη νομιμότητα, αφού αυτή είναι μόνο μια υπακοή στις προσταγές του νόμου και όχι αυτόνομη και ελεύθερη βούληση.

Το κείμενο αυτό του Kant έχει αμφισβητηθεί κυρίως σε τρία σημεία:
στο ρόλο που έχουν οι αντινομίες που παραθέτει,
στη σχέση με την δομή της πρώτης κριτικής του και
στη συμβατότητα της θεωρίας του ύψιστου αγαθού και της καντιανής θεωρίας

i. Τι είναι αντινομία; Αντινομία είναι ένα είδος διαμάχης του λόγου με τον εαυτό του. Αυτό συμβαίνει γιατί ο λόγος μπορεί να αναπτύξει ισχυρά επιχειρήματα για δύο διαφορετικές θέσεις: πχ. αντινομίες θεωρούνται οι ακόλουθες σκέψεις: ο κόσμος είναι άπειρος, ο κόσμος είναι πεπερασμένος. Ο κόσμος έχει αρχή, ο κόσμος δεν έχει αρχή, το επιχείρημα αιτίας και αιτιότητας κ.α. Αυτές οι αντινομίες υπάρχουν γιατί λείπει η αναφορά σε φαινόμενα. Πάντως οι αντινομίες μας αποκαλύπτουν τη δομή του λόγου που ενέχει μέσα της την αντινομία. Έτσι για την αρχική του ερώτηση μπορούμε να βρούμε ισάξια επιχειρήματα για να υποστηρίξουμε και τις δύο πλευρές.

ii. Η δομή της κριτικής του Kant, έχει θεωρηθεί μια από τις κορυφώσεις του έργου του Διαφωτισμού του 18ου αιώνα που ο Kant αποκαλεί «τον κατ' εξοχήν αιώνα της κριτικής, στην οποία θα πρέπει να υποβληθούν τα πάντα». Ποια είναι τα σημεία λοιπόν ως προς την κριτική που θα ασκούμε: -να προσπαθώ από το ίδιο το κείμενο να αντιληφθώ την ουσία -να μην ανατρέχω κατευθείαν σε άλλα έργα για συσχετισμούς -να λαμβάνω υπόψιν κριτήρια όπως η ερμηνεία, η αντίληψη -να παρατηρώ την νοηματική ενότητα (που δομείται με επιχειρήματα και το σκεπτικό) -να ασκώ κριτική στην παράδοση αλλά συγχρόνως να στηρίζομαι σε αυτή για ό,τι είναι σχετικό;

iii. Το ύψιστο αγαθό είναι η ελευθερία. Ερμηνεία θα πει ελευθερία. Αυτό το ζήτημα προσεγγίζεται με τη μέθοδο της σύγκρισης, γιατί έχουμε δύο δεδομένα. Αν έχουμε έναν τρίτο παρονομαστή, μιλάμε πλέον για αναλογία. Η προβληματική που προκύπτει σχετικά με το ύψιστο αγαθό έχει μελετηθεί εκτενώς από την "Νομική ερμηνευτική" και την "Ιστορική σχολή του Δικαίου" τον 19ο αιώνα, δύο μεταγενέστερες φιλοσοφικές σχολές. Ωστόσο αν και ερμηνεία θα πει ελευθερία, σε ένα κλασικό κείμενο η ερμηνεία δεσμέυεται. Αυτό μπορεί να συμβαίνει επειδή το κείμενο έχει ξεφύγει από το επίπεδο των αντινομιών (δηλαδή έχει πλέον αναφορές σε φαινόμενα), αφού αυτά που γράφτηκαν στο κλασικό κείμενο μπορεί να έχουν επιβεβαιωθεί, πραγματωθεί κι εξελιχθεί.
Μια ποιοτικά ανώτερη ερμηνεία πάντως, χαρακτηρίζεται από τον βαθμό που μπορεί να αποκαταστήσει την ενότητα ενός κειμένου, έστω και σε κάποιο άλλο επίπεδο.

Βοηθητικές Πηγές: Τ.Μπουγάς, "Κριτική: Λόγος και Πόθος", ΝEΥΣΙΣ τ.11, Καλοκαίρι 2002, σ.3-32 genesis.ee.auth.gr/dimakis/Neusis/11/t_bougas.doc
Σ.Κάλφας, "Δέον-Νόμιμο-Ηθικό", Νοέμβρης 2004 www.dent.auth.gr/web/el/depts/perio/pregrad/lsn01_04.doc

Τα musical -ανασκόπηση και προσέγγιση

2009-05-08T16:56:00.043+03:00

Gabriella- Troy!

Troy- Right now I can hardly breathe

Gabriella- Ohh, you can do it Just know that I believe

Troy- And that's all I really need

Gabriella- Then come on!

Troy- Make me strong It's time to turn it up GAME ON!

Η αρχή της ταινίας γίνεται με τον Τρόι και την ομάδα του, τους Wildcats, να βρίσκονται στα 16 τελευταία λεπτά του τελευταίου αγώνα μπάσκετ του λυκείου. Τι βλέπουμε σε αυτό το απόσπασμα από την ταινία:

Αγωνιστικότητα μέσα από αθλήματα, ένα ιδανικό από την αρχαιότητα
Ευγενής άμιλλα, αν και γίνονται φάουλ δεν υπάρχουν προσωπικές επιθέσεις
Ομαδικότητα, όλη η ομάδα,οι οπαδοί,οι μαζορέτες,η μασκότ ενωμένοι για έναν σκοπό
Ηθική υποστήριξη, την δυσκολότερη στιγμή η κοπέλα του Τρόι τον ενθαρρύνει
Πίστη στον αδύναμο, ο Τρόι βάζει στο παιχνίδι τον Rocketman που όλοι αμφισβητούν
Δικαίωση, ο Rocketman βάζει το καλάθι με το οποίο νικάει η ομάδα.

...Συναισθήματα και ιδανικά που ο κινηματογράφος έχει τιμήσει δεόντως από τότε που σταμάτησε να είναι μια θαυματουργή εφεύρεση και κατάλαβε τον εαυτό του σαν δημιουργό και ηθικοπλάστη. Ας δούμε τώρα και την ιστορία πίσω από την ταινία...

Ιστορική Ανασκόπηση

Το musical είναι ένα είδος ταινίας που πρωτοεμφανίστηκε στον κινηματογράφο του Holywood το '30. Η ιδέα ξεκίνησε από τις φαντασμαγορικές χορευτικές παραστάσεις του Broadway. Έτσι και στην οθόνη, το κινηματογραφικό συνεργείο της Warner έστηνε θεαματικά μπαλέτα, ενώ στην RKO ο Fred Astaire χόρευε, τραγουδούσε κι έκανε σύντομους διαλόγους με την Ginger Rogers.
Το '40 ο Arthur Freed (εξαιρετικά προικισμένος παραγωγός) και η MGM δημιούργησαν κάποιες ταινίες που έχουν χαρακτηριστεί αριστουργήματα. Η ταινία "Singing in the rain" είναι δημιούργημα δικό τους. Οι εμπνευσμένες χορογραφίες ήταν δημιούργημα δύο μεγάλων χορογράφων, του G.Kelly και της S.Donen, που ήταν και οι κεντρικοί ήρωες αυτών των ταινιών, με σκηνοθέτη τον V.Minnelli.
Η εποχή των χαρούμενων musicals τελειώνει τη δεκαετία του '50, όταν κλείνουν και τα μεγάλα κινηματογραφικά studio. Η παραγωγή ενός musical απαιτεί μεγάλο προϋπολογισμό σε χρήματα και σε ανθρώπινο δυναμικό, τα οποία δεν μπορούν πλέον να καλυφθούν.

Στις επόμενες δεκαετίες εμφανίζεται η ποπ μουσική, προκλητική και σεξουαλική (ποπ κομμάτια συνέθετε και ο Jerome Kern το '20, αλλά τα χωρίζει άβυσσος με αυτά του '70). Πρώτη φορά η μουσική μιλά τόσο ανοιχτά για σεξ (η αρχή έγινε με την rock'n'roll). Το musical εκσυγχρονίζεται και γίνεται ποπ. Η Paramount ξοδεύει μεγάλα ποσά και δημιουργείται το Grease. Ο χορός που συνοδεύει την ποπ, γίνεται κι αυτός ταινία το 1987, με το επίσης πετυχημένο εισπρακτικά Dirty Dancing.
To είδος θεωρείται πεθαμένο στα 90's. Υπάρχουν βέβαια και musical με δραματική θεματολογία (1961-West Side Story, 1979-Hair του M.Forman, 2000-Dancer in the Dark του L.von Trier και μουσική Bjork είναι κάποια από τα πιο γνωστά και αξιόλογα). Όμως εύθυμα musical με την μορφή της ανάμιξης του χορού, της συγκίνησης, του happy end, της δημοφιλούς μουσικής και των ηρώων-πρότυπα, δεν ξαναεμφανίζεται.

Μικρή σημειολογία του High School Musical

Και τότε η Disney διαθέτει το 2006 έναν μεγάλο προϋπολογισμό. Μετά από σχεδόν 30 χρόνια μια εφηβική γενιά αποκτά πάλι το φαντασμαγορικό της musical. Το High School Musical και οι συνέχειές του, είναι οι πιο πετυχημένες εισπρακτικά ταινίες του Disney Channel. Δεν πρέπει να παραβλέπουμε ότι όλη αυτή η χαρούμενη ατμόσφαιρα και συναισθηματικότητα κρύβει πίσω από την φαινομενική της ευκολία τεράστια δουλειά που χρειάστηκε κάθε μουσικό κομμάτι, κάθε χορογραφία, κάθε κινηματογράφηση του συνδυασμού αυτών.

Η ταινία θεωρείται δημοφιλής, ρηχού συναισθήματος και στηρίζεται στο χιλιοειπωμένο μοτίβο των λαϊκών παραμυθιών (τα οποία ανέλυσαν στρουκτουραλιστές όπως ο V.Propp). Επίσης χρησιμοποιεί κοινότοπα κινηματογραφικά μέσα και καταφεύγει στη λύση τέλους του happy end της λογοκριτικής γενιάς του '30.
Η ταινία σαν δημιούργημα εντάσσεται μέσα στο είδος του musical, της υπερπαραγωγής (πολυτέλεια και θέαμα), δημιουργεί και τρέφει το δικός της σταρ σύστεμ (οι κεντρικοί ηθοποιοί έχουν γίνει ινδάλματα), ενώ είναι μια ταινία στο σύνολο όσων ξεχωρίζει ο V.Pinel σαν "νέες εικόνες", οι οποίες παραχωρούν μεγάλη θέση στη μορφή και τον κώδικα που χρησιμοποιεί ο διαφημιστικός κινηματογράφος, εμπνέονται από την λαϊκή λογοτεχνία και το κινούμενο σχέδιο, καθώς και από οτιδήποτε έχει να κάνει με το μοντέρνο (περιοδικά,μόδα,μουσική,αφίσες)

Το team του High School Musical

Kenny Ortega-σκηνοθέτης

Είναι γνωστός για τη συνεργασία του με τον Gene Kelly.. μήπως σας θυμίζει κάτι το όνομα; Για κοιτάξτε λίγο παραπάνω... ναι, είναι ο κύριος που έκανε τις εμπνευσμένες χορογραφίες στο Singing in the rain. Ο Ortega είναι ο ίδιος χορογράφος, κι αυτός που έκανε τις χορογραφίες στο Dirty Dancing. Έχει συνεργαστεί με την Madonna και έχει κάνει τις χορογραφίες στα tour του Michael Jackson και χορογραφίες σε Ολυμπιακούς Αγώνες.

Peter Barsocchini-σεναριογράφος

Εχει γράψει την νουβέλα του γνωστού Mission Impossible, πολυβραβευμένος (ο νεαρότερος παραγωγός και παρουσιαστής που έχει βραβευτεί με Emmy), ξεκίνησε από 16 χρονών λεγόντας ψέματα ότι ενηλικιώθηκε στο περιοδικό Rolling Stone, και κάλυψε το ιστορικό μουσικό γεγονός του Filmore Auditorium, όπου γνώρισε και πήρε συνεντεύξεις από τα μεγαλύτερα ονόματα της ροκ σκηνής: Janis Joplin, Jimi Hendrix, Eric Clapton, Grateful Dead, the Kinks...

Matthew Gerrard-μουσικός

Είναι ένας από τους πολλούς ταλαντούχους μουσικούς που δημιουργούν σήμερα teenage ποπ μουσική για τους σταρ του είδους (Kelly Clarkson,Hilary Duff,Jesse McCartney,Hannah Montana..)

Shankar Mahadevan-μουσικός

Πολυβραβευμένος Ινδός μουσικός στη βιομηχανία της χώρας του. Έχει ασχοληθεί με τα μουσικά όργανα και ιδιώματα της πατρίδας του και έχει γνωρίσει επιτυχία με την jazz-fusion μπάντα Remember Shakti, κιθαρίστας της οποίας είναι ο γνωστός τζαζίστας John McLaughlin.

Επιτελείο

οι εκατοντάδες λιγότερο ή περισσότερο άγνωστοι, που εργάζονται σε όλες τις θέσεις που μπορούμε να φανταστούμε και δεν μπορούμε να φανταστούμε (ο άνθρωπος που χειροτέχνησε τη κόκκινη μάσκα αγριεμένης τίγρης, η οποία φάνηκε μόνο για ένα δευτερόλεπτο, στο 00:00:11 της ταινίας)

Βιβλιογραφία

Vincent Pinel, Σχολές, Κινήματα και Είδη στον Κινηματογράφο, Μεταίχμιο, 2006 J. Machlis-K. Forney, Εισαγωγή στην Ιστορία και Μορφολογία της Δυτικής Μουσικής, Fagotto, 1993 Για τα βιογραφικά στοιχεία http://wikipedia.org

Ιθάκη

2009-05-04T04:15:00.022+03:00

Μια βδομάδα στην Ιθάκη!

Γενικές πληροφορίες

Όταν φτάσαμε στην Ιθάκη μέσα Ιούλη, βρήκαμε ένα πολύ ήσυχο νησί με πολλά δέντρα. Πήραμε το πλοίο από το Νυδρί Λευκάδας. Η μεταφορά αμαξιού έκανε 29ευρώ και το πλοίο περίπου 1 ώρα.

Στην Ιθάκη αυτό που μπορείς να κάνεις εκτός από βουτιές στις παραλίες είναι να ανεβαίνεις στις ψηλές κορυφές της και να βλέπεις την πραγματικά όμορφη θέα από εκεί.

με το "Κάπταιν Αριστείδης" καθώς μπαίνουμε στο λιμανάκι στις Φρίκες

Το κέντρο της Ιθάκης είναι το Βαθύ.

Εκεί υπάρχουν τα περισσότερα καταστήματα, super market και η διασκέδαση. Οι κάτοικοί της είναι πάρα πολύ ευγενικοί και φιλικοί.

Καθώς εξερευνούσαμε το νησί παρατηρήσαμε βέβαια ένα μεγάλο αρνητικό. Βρίσκαμε περίεργο που δεν υπήρχαν αστικές συγκοινωνίες, αλλά οδηγώντας πάνω στους δρόμους του νησιού καταλαβαίνει κανείς το γιατί. Το ~~οδικό δίκτυο~~ της Ιθάκης είναι μάλλον απαρχαιωμένο κι η εποχή του χωματόδρομου καλά κρατεί. Αυτό μας έκανε να εκτιμήσουμε ιδιαίτερα την άσφαλτο και ήταν μεγάλη η χαρά μας όποτε υπήρχε! Επίσης δεν υπάρχουν παλάτια του Οδυσσέα ούτε οτιδήποτε αρχαιολογικό στην Ιθάκη. (μόνο κάτι ξεχασμένα ερείπια).

Εξάλλου και οι Κεφαλλονίτες σφετερίζονται το "βασίλειο του Οδυσσέα".

"στις κεραίες" μετά από κάποια χιλιόμετρα χωματόδρομου

ανηφορίζοντας σε μια κορυφή

Παραλίες

Στην Ιθάκη σχεδόν οι μισές παραλίες δεν είναι προσβάσιμες από τη στεριά αλλά μόνο με σκάφος από τη θάλασσα. Επίσης δεν υπάρχει παραλία με άμμο παρά μόνο με βότσαλα. Είναι πεντακάθαρες, έχουν και λίγα φύκια κάποιες.

Ξεκινώντας από το Βαθύ μια κοντινή παραλία είναι η Λούτσα... έχει μπλε σημαία! (προσπαθούσα να βρω κάτι θετικό για τη συγκεκριμένη παραλία)

Τα ενετικά κανόνια πάνω από τη παραλία της Λούτσας

και Η Λούτσα, φαίνεται και η μπλε σημαία στο βάθος

Το Σαρακήνικο που βρίσκεται επίσης στη νότια Ιθάκη, είναι μια παραλία ήρεμη, όπου κάποιος ψαράς έχει αφήσει διάφορα "ψαρικά" σύνεργα να σκουριάζουν πάνω στα βότσαλα.
Καθώς προχωρήσαμε όμως πέρα από τα βράχια (ακολουθήσαμε κάποιους άλλους που ακολουθούσαν επίσης κάποιους άλλους) βρεθήκαμε σε έναν μικρό κολπίσκο που είχε μια πραγματικά όμορφη παραλία και θάλασσα!

Προχωρώντας πάνω από τα βράχια της πρώτης παραλίας
...είδαμε αυτή την όμορφη παραλία

Το Φιλιατρό λίγο πιο κάτω έχει πεντακάθαρη θάλασσα... αλλά και αχινούς μόλις στα ...2 μέτρα νομίζω; εκεί κάποια παιδάκια με μάσκα βρήκαν και αυτό:

ένα μικρό χταποδάκι κολλάει πάνω στα χέρια μου

Μια εντυπωσιακή παραλία που οι κάτοικοί της την περιγράφουν σαν "άγρια" είναι ο Άγιος Ιωάννης στη βόρεια Ιθάκη. Φτάνοντας αφήσαμε το αμάξι σε ένα μικρό πεπλατυσμένο σημείο του χωματόδρομου και περπατήσαμε περίπου 5-10 λεπτά πάνω σε ένα όμορφο πλακόστρωτο μονοπάτι. Στο τέλος είδαμε κάτι μεγάλα βράχια όπου το νερό έσκαγε ανάμεσά τους. Η παραλία ήταν σκαμμένη από το κύμα και είχε και αρκετά φύκια σε διάφορα σημεία.

σουρεαλιστικό τοπίο στον δρόμο προς την παραλία
.. ένα αρκούδι αγναντεύει καρφωμένο σε ένα δέντρο

στο μονοπάτι προς την παραλία του Άι-Γιάννη

Πολύ ωραίες είναι κάτι μικρές παραλίες που βρίσκονται κάτω ακριβώς από το δρόμο που συνεχίζει παραλιακά από τις Φρίκες (ένας είναι αυτός γιατί από την άλλη μεριά υπάρχει αδιέξοδο). Μια τέτοια είναι κι αυτή εδώ:

Τα λιμάνια τόσο στις Φρίκες όσο και στο Κιόνι έχουν τόσο καθαρά νερά που είναι απόλαυση το μπάνιο δίπλα από τις προβλήτες. Απόδειξη είναι οι αχινοί και τα όμορφα ψαράκια που ζουν μέσα σε αυτά τα κρυστάλλινα νερά.

Στο λιμάνι στο Κιόνι

ένα ροζ φουσκωτό στρώμα ετοιμάζεται να μπει μέσα στα νερά του λιμανιού

Την πιο όμορφη παραλία του νησιού την άφησα τελευταία.
Είναι το Γιδάκι. Βρίσκεται στη νότια Ιθάκη και έχει πρόσβαση κυρίως από από τη θάλασσα. Οι πιο τολμηροί και με αντοχές μπορούν να κάνουν περπάτημα μισής ώρας (είναι 30 λεπτά μετρημένα με κανονικό περπάτημα) από την παραλία του Σκοινού, μέσα από το πευκόδασος πάνω από το βουνό και να φτάσουν στην όμορφη παραλία.
Άξιζε γιατί είχα και την ευκαιρία να δω μια θέα που με μάγεψε, καθώς και το ευτύχημα να βρεθούμε ολομόναχοι στη παραλία, αφού οι ορδές των πλοίων έρχονταν άλλη ώρα.

η παραλία του Σκοινού
στο μονοπάτι μέσα από το πευκόδασος,
στη παραλία στο Γιδάκι και
...οι γίδες που έπεφταν σαν μάνα εξ ουρανού από τα βράχια!

...και η παραμυθένια θέα ακολουθώντας το μονοπάτι για το Γιδάκι

Μέρη και αξιοθέατα

Η Ιθάκη είναι το πιο ήσυχο νησί που έχω επισκεφτεί μέχρι τώρα. Στις περισσότερες παραλίες υπήρχε το πολύ άλλη μια παρέα ή ..κανείς. Τα αξιοθέατα που έχει η Ιθάκη είναι λιγοστά και ανεκμετάλλευτα.

Στο Περαχώρι βρεθήκαμε για να επισκεφτούμε έναν αρχαιολογικό χώρο και μια εκκλησία. Ρωτώντας γιαγιάδες που έφτιαχναν τον κήπο τους και τάιζαν τις κότες, μας είπαν να πάμε σε ένα σπίτι όπου 8α βρίσκαμε τη γιαγιά που είχε τα κλειδιά της εκκλησίας, η οποία θα μας άνοιγε για να μπούμε μέσα.

Η καλοσυνάτη γιαγιά μας άνοιξε την εκκλησία λέγοντάς μας:'' τι να δείτε παιδιά μου από εδώ. Αυτοί ήρθαν, έβαλαν κάτι ασβέστες πριν από 6 χρόνια και μας είπαν θα την φτιάξουν. Από τότε ούτε που ξαναφάνηκαν..." και λίγο μετά συνέχισε: "έρχονται και οι ξένοι να δουν την εκκλησία και δε βλέπουν τίποτα, αλλά εγώ που περπατώ μπροστά από αυτούς τους βρίζω στα ελληνικά και αυτοί δε καταλαβαίνουν τίποτα!" Πάντως ήταν άψογη ξεναγός! Μας περιέγραψε όλη την εκκλησία πώς ήταν παλιά και ένιωσα το δέος της όταν μιλούσε για τους αγίους.

Η γιαγιά μέσα στην εκκλησία της Κοιμήσεως της Θεοτόκου
και η μονή των Ταξιαρχών όπου περιμέναμε 2 ώρες χωρίς να φανεί κανείς

Μετά πήγαμε στο ~~σπήλαιο των Νυμφών~~. Περάσαμε από ένα στενό μονοπάτι για να βρεθούμε μπροστά σε μια εγκοπή... Μπήκαμε και λίγο μέσα. Πάντως σπήλαιο έτσι όπως είναι τώρα, δεν το λες είναι η αλήθεια.

Η είσοδος στο "σπήλαιο" διακρίνεται στο βάθος
..οι μοντέρνες τοιχογραφίες του σπηλαίου

Η Μονή Καθαρών, είναι ένα μοναστήρι που ξεκίνησε τη λειτουργία του τον 17ο αιώνα και είναι αφιερωμένο στη Παναγία τη Καθαριώτισσα. Είναι χτισμένο στη κορυφή του βουνού Νήριτου στη βόρεια Ιθάκη. Μου άρεσε πάρα μα πάρα πολύ. Η εκκλησία είναι ονειρική με τον όμορφο θόλο της και τα πολύχρωμα βιτρό. Η εικόνα της Παναγίας θεωρείται θαυματουργή και είναι καλυμμένη με πάρα πολλά τάματα και χρυσαφικά.

στην αυλή της μονής
ο ζωγραφισμένος θόλος με τα κρεμασμένα θυμιατήρια σε σειρά
και ο όμορφος διάκοσμος της εκκλησίας

Το Κιόνι είναι ένα γραφικό λιμανάκι κοντά στις Φρίκες. Χαρήκαμε που το επισκεφτήκαμε και είδαμε ένα πολύ ωραίο μαγαζί με χειροποίητες κατασκευές και κοσμήματα. Για τους καλλιτέχνες αυτό το μαγαζί είναι μια μικρή όαση καθώς ξεχειλίζει από ιδέες και εικόνες. Η διακόσμηση του ήταν πανέμορφη. στο Κιόνι

Επισκεφτήκαμε ακόμα πολλά όμορφα μέρη.

Αρκεί να πιάσεις μια κουβέντα με τους ντόπιους και αυτοί θα σε οδηγήσουν σε κάτι όμορφο. σε μια προβλήτα στις Φρίκες

Περπατώντας στα δρομάκια της Ανωγής

στο παλιό "καραβοσυνεργείο"

Φαγητό και διασκέδαση

Ταβερνούλες υπάρχουν σε κάθε χωριό. Συνήθως οι ντόπιοι πηγαίνουν για να φάνε θαλασσινά στα παραθαλάσσια χωριά και για ψητά κρέατα προτιμούν στα ορεινά χωριά όπως ο Σταυρός! Εκεί μας είχαν συστήσει τον Πολύφημο. Ο Πολύφημος είναι ένα ξεχωριστό εστιατόριο από κάθε άποψη. Ιδιαίτερες γεύσεις σε φτηνές τιμές. Μας εξυπηρέτησαν θαυμάσια. Και η μουσική ήταν ωραία. Τι να πω...αυτό το μέρος ήταν ένας μικρός παράδεισος! Αξίζει για όποιον επισκεφτεί την Ιθάκη να μην παραλείψει αυτό το εστιατόριο στον Σταυρό.

καθώς νυχτώνει στην καταπράσινη αυλή του Πολύφημου
στο club century όπου μια μπύρα στοιχίζει 7 ευρώ

Σε μια όμορφη ταβέρνα κοντά στο Βαθύ

Μήλος

2009-05-04T02:27:00.024+03:00

Παπαφράγκας

Σαρακήνικο

Παλιοχώρι

Συκιά

Σε ένα πολύ όμορφο cafe-bar

Διαμονή

Με το που κατεβήκαμε από το πλοίο πήραμε το μικρό λεωφορείο του camping, το οποίο μας πήγε στο ένα και μοναδικό camping του νησιού.

Οι τιμές ήταν πολύ καλές (16e μήνα Αύγουστο για 2 άτομα και μια σκηνή), ο χώρος οργανωμένος με καλάμια για προφύλαξη από τον ήλιο και αμμώδες χώμα κάτω. Το camping διαθέτει εστιατόριο, καφετέρια-μπαρ, πισίνα, σούπερ μάρκετ και πρόσβαση στην θάλασσα μέσω ενός χωματόδρομου (4-5 λεπτά περπάτημα). Το προσωπικό του camping ήταν πολύ φιλικό. Για την φόρτιση κινητών και λοιπών συσκευών υπάρχει ειδικός χώρος στην ρεσεψιόν.

Πραγματικός συνωστισμός από κόσμο. Λίγες μέρες αφού στήσαμε τις σκηνές μας (στις 7 Αυγούστου), βλέπαμε άτομα -λόγω έλλειψης χώρου- να στήνουν τις σκηνές τους στην παιδική χαρά, στα ξέφωτα και στο τσιμέντο. Γενικά υπήρχαν πολλοί Έλληνες. Στα μείον ..χμ τον αέρα τις 2 τελευταίες μέρες, όσο να' ναι τα νησιά του αιγαίου έχουν τέτοια ξαφνικά μπουρίνια.

Παραλίες

Το νησί έχει πάνω από 70 παραλίες!

Εμείς είχαμε την ατυχία να μην έχουμε μεταφορικό μέσο αλλά την τύχη να γνωρίσουμε με ωτοστόπ τον Δημήτρη, ένα παιδί από την Μήλο που μας πήγε σε πολύ όμορφες γωνιές του νησιού, που δεν θα μπορούσαμε να τις γνωρίζουμε μέσω τουριστικού οδηγού.

Οι παραλίες όπως ο Παπαφράγκας, το Σαρακήνικο, η Συκιά, το Παλιοχώρι, η Χιβαδόλιμνη κι ο Προβατάς μας άρεσαν ιδιαίτερα.

Στο Παλιοχώρι με τα χρωματιστά βράχια γίνεται και γυμνισμός, εκεί καθίσαμε στην καφετέρια Deep Blue (πολύ όμορφο καφέ και με νόστιμο παγωτό),

στον Παπαφράγκα υπάρχουν κυρίως νέοι γιατί το μονοπάτι είναι αρκετά επικίνδυνο και θέλει προσοχή.

Στο Σαρακήνικο με το σεληνιακό τοπίο βρεθήκαμε βράδυ με την πανσέληνο, υπήρχαν πολλά ζευγάρια και η ατμόσφαιρα ήταν ρομαντική.

Γενικότερα υπάρχουν παραλίες για κάθε γούστο, και χωρίς φύκια τουλάχιστον οι συγκεκριμένες. Σχεδόν όλες είναι ρηχές. Στις παραλίες Συκιά και Κλέφτικο πηγαίνεις μόνο μέσω θαλάσσης με καράβι (τα καράβια που κάνουνε τις κρουαζιέρες γύρω από την Μήλο).

Τα μεγάλα καράβια δε δίνουν την ευκαιρία να επισκεφτεί κανείς αυτά τα μέρη από κοντά. Μπορεί τα μικρότερα σκάφη να κοστίζουν λίγο παραπάνω αλλά μεταφέρουν τους επιβάτες τους με φουσκωτή βάρκα στις όμορφες αυτές παραλίες.

Διασκέδαση, φαγητό

Εδώ είναι ήσυχα τα πράγματα.
Γενικότερα το νησί προωθεί το μοτό Milos is for lovers.

Στο κεντρικό λιμάνι, τον Αδάμαντα υπάρχουν οι περισσότερες ευκαιρίες για διασκέδαση.

Εμείς πήγαμε στην Aragosta όμορφο καφε-μπαρ με μπιτακοειδής μουσική,

στο la costa με το παλιό πειρατικό καράβι για φόντο (μου άρεσε ιδιαίτερα)

και στο "μικρό καφέ" ένα μικρό πραγματικά καφέ-μπαρ, το οποίο βρίσκεται σε μια ανηφόρα κι έχει τηλεσκόπιο όπου μπορεί κανείς να παρατηρήσει τον ουρανό. Η μουσική στυλ τζαζ και μπλουζ και ο κάτοχος του μαγαζιού πολύ ευγενικός.

Το βράδυ επισκεφτήκαμε την Πλάκα, ένα χωριό στο πιο ορεινό μέρος της Μήλου με πολλές ταβέρνες στα στενά της σοκάκια, ενώ το ηλιοβασίλεμα από την Παναγία την θαλασσίτρα στο ψηλότερο σημείο του χωριού είναι υπέροχο. Εμείς βρήκαμε ένα μπαρ (στο τέλος του κεντρικού μονοπατιού) με εντελώς σβηστά φώτα όπου τα αστέρια διακρίνονταν πεντακάθαρα.

Κοντά στην Πλάκα και η Τρυπητή όπου υπάρχει η "Μεθυσμένη Πολιτεία", προσεγμένο εστιατόριο με αυλή μέσα σε δεντράκια και αμπέλι για σκιά.

Στο χωριό Κλήμα βρίσκονται οι κατακόμβες και το αρχαίο θέατρο (δυστυχώς δεν αξίζουν). Οι κατακόμβες βρίσκονται σε μια σπηλιά την οποία έχουν φράξει στα ..5 μόλις μέτρα. Το αξιοθέατο «κατακόμβες» είναι λοιπόν μια εσοχή σε έναν βράχο με κάτι τρύπες δεξιά κι αριστερά όπου βλέπει κανείς τα τεχνουργήματα των σύγχρονων καλλιτεχνών.. Γιαννούλα+Πάνος=L.F.E, string, Ο Αλέξης είναι γκέι κτλ.. Το αρχαίο θέατρο είναι ένα ερείπιο πνιγμένο μέσα στα χόρτα και τα φίδια. Υπάρχει και μια τσίγκινη ταμπέλα η οποία πληροφορεί ότι σε αυτό το σημείο βρέθηκε το άγαλμα της Αφροδίτης της Μήλου.

Στην Πολλώνια, ένα ήσυχο ψαροχώρι ο Δημήτρης μας πήγε απέναντι από το χωριό όπου κάποια μέτρα πριν την εκκλησία υπάρχει ένα μπαρ με μια μικρή ιδιωτική παραλία και πατώματα εξώστες, το "8 Μποφόρ", ενώ μια πλατφόρμα με 4 τραπεζάκια βρίσκεται μέσα στο νερό.

Στη Ζεφυρία βρεθήκαμε 15αύγουστο όπου γινόταν το μεγάλο πανηγύρι στην εκκλησία του χωριού. Πολύς κόσμος ενώ στην αυλή της εκκλησίας έπαιζαν τα βιολιά, μύριζαν τα σουβλάκια και έβλεπες άφθονη μπύρα. Βρήκαμε και πήραμε μαλλί της γριάς το οποίο έσταζε από την υγρασία της ατμόσφαιρας. Πριν προλάβουμε να το φάμε, είχε σχεδόν εξαφανιστεί.

Προσοχή: στον Αδάμαντα η ψαροταβέρνα Παπαϊωάννου..μακριάαα. Φάγαμε εκεί και χρεωθήκαμε ψωμί και κουβέρ(δηλαδή 2 φορές ψωμί) και πληρώσαμε νερό βρύσης που μας το έφεραν σε ποτήρια χωρίς να το ζητήσουμε! Επίσης τα καλαμαράκια με αναγραφόμενη τιμή 5 ευρώ χρεώθηκαν 8 και κάτι γιατί ήταν είχαν τελειώσει τα κατεψυγμένα και έβαλαν ντόπια φρέσκα, ενώ το αποκορύφωμα ήρθε όταν πληρώσαμε τον λογαριασμό κι έπρεπε να μας επιστραφούν ρέστα 1 ευρώ. Ε με τέτοια εξυπηρέτηση δεν έχεις και όρεξη να αφήσεις μπουρμπουάρ αλλά στην περίπτωσή μας ο κύριος που ήταν και υπεύθυνος του μαγαζιού δεν μας έδωσε καν την επιλογή. Τα ρέστα δεν μας επιστράφηκαν!!

Αντίθετα στην ψαροταβέρνα Κυνηγός, άψογο σέρβις σε πραγματικά τραπεζομάντιλα από ύφασμα (καιρό είχαμε να δούμε κάτι τέτοιο).

Επίσης: στον δρόμο από camping προς Αδάμαντα υπάρχει το Faros club, λειτουργεί και σαν μπαρ, ήταν πολύ όμορφο. Με ωραίο design και ξαπλώστρες για να χαζεύεις τι άλλο; ..τη θάλασσα.

Πλάκα

Αυτό το νησί μας άφησε τις καλύτερες εντυπώσεις πραγματικά. Όσο για τα ταξί, δεν έχουν ταξίμετρο και χρεώνουν ακριβά.. είναι όλα κι όλα 15 στον αριθμό. Παίρνεις τηλέφωνο και οι κάτοχοί τους σου λένε "είμαι ο Γιάννης κι έρχομαι, μην πάρεις άλλον" ή "ο Γιώργος είμαι κι έρχομαι, θα είσαι εκεί έ; μην φύγεις!"

Για το τέλος άφησα το ζευγάρι των Θεσσαλονικιών που κάθε καλοκαίρι ανοίγουν το "Εργαστήριο Προσωπείων", 2 καταστήματα στον Αδάμαντα, το ένα δίπλα στο άλλο. Μοναδικά κομμάτια που τα φιλοτεχνούν οι ίδιοι, ενώ πολύ ενδιαφέρουσα είναι και μια συζήτηση μαζί τους:

"εμένα ο θεούλης με έκανε τουρίστα στη ζωή",

είπε ο ηλιοκαμένος άντρας :)

Ο ..τουρίστας στη ζωή

Στον δρόμο προς την Θαλασσίτρα στην Πλάκα

το απόφθεγμα του Άγνωστου Φιλόσοφου

2009-05-03T22:50:00.014+03:00

Ο Louis-Claude de Saint-Martin είναι ένας Γάλλος φιλόσοφος του 18ου αιώνα. Στις δημοσιεύσεις και εκδόσεις των βιβλίων του, υπέγραφε σαν "ο Άγνωστος Φιλόσοφος". Σε κάποια από αυτές του τις δημοσιεύσεις, είχε πει λοιπόν αυτό:

"Τα ταξίδια καταστρέφουν τις προλήψεις"

Τα ταξίδια καταστρέφουν τις προλήψεις... ναι, έχει δίκιο ο Άγνωστος Φιλόσοφος. Γιατί τα ταξίδια είναι γνώση. Και η γνώση που παίρνουμε από τα ταξίδια μας, γίνεται εμπειρία.

Κρίμα να σκέφτεσαι τέτοια σοφά πράγματα Μαρτέν και να είσαι γνωστός σαν ο...Άγνωστος. Αλλά ίσως να είχες κι εσύ τους λόγους σου. Από αυτά που έχω διαβάσει για την εποχή που ζούσες, θυμάμαι ότι ήταν μια δύσκολη εποχή για να λες τις σκέψεις σου, υπήρχε πολύ δεισιδαιμονία και λογοκρισία και όλοι μας ξέρουμε πόσο επικίνδυνο είναι αυτό.

Μπορεί να μη ζούσες στον Μεσαίωνα, αλλά ξέρεις πόσο αργά αλλάζει μια κοινωνία -εδώ η γιαγιά μου ακόμα πιστεύει ό,τι πίστευαν και στον Μεσαίωνα, και να φανταστείς έχουμε μπει στον 21ο αιώνα. Ίσως η ανωνυμία ήταν το καταφύγιο σου. Ο διαφωτισμός υπήρχε μόνο σαν ιδέα στους κύκλους κάποιων ανθρωπιστών λογίων. Αλλά εσύ έτσι κι αλλιώς δε συμφωνούσες με αυτούς. Είχες ιδρύσει κάποιο θεοσοφικό σύστημα. Τέλος πάντων, δεν είναι η βιογραφία σου το θέμα μου, το να ψάχνω την προσωπική σου ζωή είναι μάλλον μια κακιά συνήθεια της δικής μου εποχής.

Πάντως η παιδεία όπως την είχε σκεφτεί ο Comenius, ένας Τσέχος δάσκαλος, άνθρωπος του πνεύματος που έζησε περίπου έναν αιώνα πριν από εσένα και 400 χρόνια πριν από εμένα, έγινε πράξη κάπου μετά τα μέσα του 20ου αιώνα. Η παιδεία λοιπόν και οι ιδέες του διαφωτισμού για ανθρωπισμό και λογική, καταφέρνουν αργά και δύσκολα να ξεπεράσουν τις ιδέες της δεισιδαιμονίας και της λογοκρισίας.

Δυστυχώς για όλους μας, αυτό συμβαίνει σε πολύ λίγες μεριές του κόσμου και κατά μειοψηφία πληθυσμιακά. Η χώρα σου είναι μια από αυτές. Και η δικιά μου ...σχεδόν, αν συγκριθεί με κάποιες άλλες. Διάφορες χώρες της Ευρώπης προσπαθούν προς αυτή τη κατεύθυνση.

Η Αυστραλία, μια πολύ μακρινή γη που την είχαν ανακαλύψει έναν αιώνα πριν γεννηθείς Ολλανδοί ταξιδευτές, προσπαθεί να εφαρμόσει ένα ανάλογο σύστημα παιδείας. Δεν ξέρω αν την έχεις ακουστά την Αυστραλία, ίσως να συζητούσες με τους φίλους σου για την καινούρια γη που είχε ανακαλυφθεί, αλλά είναι φυσικό να ήσουν λιγάκι καχύποπτος. Έτσι κι αλλιώς δεν υπήρχαν ούτε βίντεο, ούτε φωτογραφίες για να το δεις και να το πιστέψεις. (και αυτά βέβαια δε σημαίνουν πλέον κάτι για την αλήθεια)

Εδώ ο Κολόμβος νόμιζε ότι πήγε στις Ινδίες και βρέθηκε αλλού γι'αλλού. . στην Αμερική λοιπόν που βρέθηκε, έκαναν αρχικά ταξίδια διάφοροι περίεργοι άνθρωποι. Κρατούμενοι και τολμηροί κουρσάροι. Σήμερα υπάρχει εκεί η χώρα του Καναδά, που επίσης έχει ένα ανάλογο σύστημα παιδείας. Η Η.Π.Α. από την άλλη, παρόλο που σήμερα θεωρείται υπερδύναμη, έχει τα μαύρα της τα χάλια στο θέμα της παιδείας. Ο τωρινός της ηγέτης, ένας έξυπνος άνθρωπος, έχει πει:

"Να είστε σίγουροι ότι το μέλλον ανήκει στη χώρα που εκπαιδεύει καλύτερα τους πολίτες της"

Πιστεύω πώς έχει δίκιο. Εν πάση περιπτώσει σου έφερα πολλά παραδείγματα που άνθρωποι μέσα στους αιώνες έχουν ταξιδέψει για διάφορους λόγους.

Αυτό που με προβληματίζει είναι ότι όλοι αυτοί οι ταξιδευτές κάθε άλλο παρά ξέχασαν τις προλήψεις τους με τα ταξίδια. Μπροστά στον φόβο για το άγνωστο γίνονταν κατακτητές, έκλεβαν, σκότωναν κι έκαναν πολλά πράγματα που στην πατρίδα τους δεν θα τους επιτρέπονταν. Τα τόσα αντικείμενα που έχουν τα μουσεία των πλούσιων χωρών που σου ανέφερα (το πώς αυτές οι χώρες έγιναν πλούσιες είναι μια ακόμα πιο θλιβερή ιστορία...), προέρχονται από τα ταξίδια που έκαναν διάφοροι χρυσοθήρες και συλλέκτες, οι οποίοι συνήθως έκλεβαν τις χώρες που επισκέπτονταν.

Με όλα αυτά που είπα φαίνεται σαν η παιδεία να καταστρέφει τις προλήψεις τελικά και όχι τα ταξίδια από μόνα τους. Το πρόβλημα είναι ότι ακόμα και η ίδια παιδεία όπως εφαρμόζεται συνήθως, βρωμάει από προλήψεις και σάπιες ιδέες...

Συμφωνώ και διαφωνώ ταυτόχρονα με το απόφθεγμά σου. Μμμ ενδιαφέρον. Αυτή όμως δεν είναι άλλωστε και η φύση των αποφθεγμάτων; Μονοδιάστατα ή υποκειμενικά, συζήτηση να γίνεται... (όχι όπως στα χρόνια σου δηλαδή. Ελπίζω να μην διαφώνησε κανένας τσαμπουκαλεμένος ευγενής μαζί σου;)

Πρέπει να γίνει ακόμη πολλή δουλειά, πολλή και δύσκολη σκέψη φίλε μου Louis-Claude...

Η τρέλα και δύο συμπεράσματα γι' αυτήν

2009-05-02T21:21:00.004+03:00

Καμιά φορά σκέφτομαι πώς βλέπουμε την ζωή μας όταν αυτή έχει γίνει παρελθόν. Γεγονότα μέσα στην πεπερασμένη ροή του χρόνου. Δε μπορείς να τα ξαναζήσεις. Μπορείς όμως να τα ξανανιώσεις αν τα ανακαλέσεις στην μνήμη σου. Γιατί το μόνο που έχει μείνει από αυτά είναι η μνήμη. Το ίδιο το παρελθόν έχει εξαφανιστεί πια, δεν υπάρχει. Μπορεί όμως να το θυμόμαστε μέσα από τις υλικές μαρτυρίες. Ένα κουπόνι τσίρκου, μια μπλούζα με χρώμα, μπορεί να πουν ότι κάποτε είδες λιοντάρια από κοντά ή έβαψες τους τοίχους του σπιτιού σου.

Τίποτα όμως δεν θα κάνει το παρελθόν πραγματικότητα. Εκτός κι αν τρελαθείς. Ποτέ δεν θα γίνεις λόρδος του 18ου αιώνα, εκτός κι αν τρελαθείς.

Μήπως τελικά η τρέλα είναι η μόνη πραγματική ελευθερία που μπορεί να αναιρέσει τον χρόνο, να αναιρέσει τα πάντα...

Παράδειγμα 1
Βλέπω συχνά έναν τρελό παππού μέσα στο λεωφορείο. Έχει μακριά γενειάδα και φοράει ένα χάρτινο καπέλο. Πάνω στα άσπρα ρούχα του, έχει κρεμασμένα εμβλήματα. Λένε ότι ήταν καπετάνιος. Διάφοροι έχουν ακούσει ιστορίες από τα ταξίδια του. Λένε ότι είναι μαγευτικός. Δεν τον έχω ακούσει ποτέ να λέει ιστορίες από τα ταξίδια του. Δεν τον έχω δει ποτέ να φέρεται σαν τρελός. Πάντα κάθεται ήρεμος, με αυτά τα αλλόκοτα ρούχα.
Φοράω ένα μακρύ φόρεμα από άσπρα φύλλα και ένα γυάλινο καπέλο. Έχω φορέσει τα μωβ λουστρίν τακούνια της γιαγιάς και περιμένω στην στάση του λεωφορείου. Το λεωφορείο σταματάει και ανεβαίνω. Βλέπω τον καπετάνιο. Τον αναγνωρίζω γιατί φοράει άσπρα ρούχα και έχει πολλά εμβλήματα.
"Καπετάνιε, θέλω να με πας στο 1977 στην πόλη του Montreux! Παίζει ο Rory Gallagher. Θέλω να είμαι εκεί την στιγμή που θα παίζει A million miles away. Η ατμόσφαιρα ήταν μαγική όπως την είδα στο βιντεάκι του youtube. Θέλω να την ζήσω. Δεν με ενδιαφέρει να φτάσω νωρίτερα από εκείνο το σημείο. Είσαι ο μοναδικός που μπορεί να με πάει εκεί. Δε ξέρω πώς το ξέρω αλλά το ξέρω..."

"Κοπέλα μου ....τρελάθηκες;"

-Συμπέρασμα 1: Το πρόβλημα με την τρέλα είναι ότι ο άλλος δε σου την αναγνωρίζει.

Παράδειγμα 2

Θυμάμαι ότι σαν παιδάκι ήμουν ντετέκτιβ μαζί με τις φίλες μου. Είχαμε ιδρύσει την λέσχη των 3 ντετέκτιβ. Είχαμε ανακαλύψει πολλά πράγματα στην μικρή μας γειτονιά. Πάντα βρίσκαμε θαυμαστά πράγματα. Τον παππού με το γυάλινο μάτι, το στοιχειωμένο σπίτι, το σπίτι με το κουδούνι που ουρλιάζει το είχαμε ανακαλύψει στα κάλαντα. Πίστευα ότι οι φίλες μου ήταν τρομερές ντετέκτιβ. Ελπίζω το ίδιο να πίστευαν κι αυτές για μένα. Αυτό ήταν ευτυχία.

-Συμπέρασμα 2: Όταν οι άλλοι σου αναγνωρίζουν την τρέλα, παύει να είναι τέτοια. Δυστυχώς όσο μεγαλώνεις και εσύ και οι άλλοι γύρω σου, γίνεσαι λιγότερο ευτυχισμένος, αλλά τουλάχιστον ...δεν σε λένε τρελό ε;